ഹദീസ് നിഷേധം ?

 

                  

ഹദീസിൻറെ സ്വീകാര്യത പ്രസ്താവിക്കുന്നത് പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഇജ്തിഹാദാണ്‌.അതിനാൽ ഒരു ഹദീസിൻറെ സ്വിഹ്ഹത്ത് തീരുമാനിക്കുന്നതിൽ   ഓരോരുത്തർക്കും വീക്ഷണ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകാം . ഒരു പണ്ഡിതൻ സ്വാഹീഹ്‌ ആണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നത് മറ്റു ചിലർക്ക് സ്വീകാര്യമായികൊള്ളണമെന്നില്ല . അത് ഇസ്ലാമിക ലോകത്ത് സുവിദിതമായ കാര്യമാണ് . അതിന്റെ പേരിൽ അവർ പരസ്പ്പരം ഹദീസ് നിഷേധം ആരോപിക്കാറില്ല . അവരുടെ അത്രേം സൂക്ഷമതയുള്ള സ്വഭാവം ഇന്ന് പല വിഭാഗങ്ങൾക്കുമില്ല

.ഇമാം തിർമുദി പറഞ്ഞു ; വിജ്ഞാനത്തിന്റെ മറ്റ് വശങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്തരായിരിക്കുന്നതുപോലെ, നിവേദകന്മാരെ വിമർശിക്കുന്നതിൽ  പണ്ഡിതന്മാർ വ്യത്യസ്ത്തപെട്ടിരിക്കുന്നു "

(അൽ ഇലലു സ്വഗീർ തിർമുദി 5/ 709 )

ഇമാം ഇബ്ൻ തൈമിയ്യ പറഞ്ഞു ; 'നിവേദകരെ  വിലയിരുത്തുന്ന   മേഖല വിശാലമാണ്, മറ്റ് വിജ്ഞാന ശാഖകളിലെ പണ്ഡിതന്മാർ പരസ്പരം വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ പണ്ഡിതന്മാർക്ക് ചിലപ്പോൾ നിവേദകരുടെ വിശ്വാസ്യതയിൽ വിയോജിപ്പുണ്ടാകാം.'

(ഖവാഇദ് ഫീ ഉലൂമിൽ ഹദീഥ് -46 )

ഇത്തരത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർ ഭിന്നിക്കാൻ പല കാരണങ്ങളും കാണാം . ഹദീസ് സ്വഹീഹ്‌ ആകാൻ പൊതുവെ അഞ്ച് ശർത്തുകളാണുള്ളത് . ഇവയെല്ലാം തന്നെ പാലിക്കണമെന്ന് എല്ലാ മുഹദ്ദിസുകൾക്കും അഭിപ്രായമില്ല . അത് കൊണ്ട് തന്നെ ഇവയിൽ ഒന്നോ അതിലധികമോ നിബന്ധന ഒത്തുവന്നില്ലെങ്കിലും ചില മുഹദ്ദിസുകൾക്ക് പ്രസ്തുത ഹദീസ് സ്വീകാര്യമായിരിക്കും .

ഇമാം ഇബ്ൻ സലാഹ് പറഞ്ഞു ; 'ചില ഹദീസുകളുടെ ആധികാരികത നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ പണ്ഡിതന്മാർ ചിലപ്പോൾ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടാകും  .  മേൽ പറഞ്ഞ വ്യവസ്ഥകൾ പാലിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ വിയോജിപ്പിന്റെ ഫലമായിരിക്കാം ഇത്. ചിലപ്പോൾ മേൽ പറഞ്ഞ വ്യവസ്ഥകളിൽ ചിലതിന്റെ പ്രസക്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ വിയോജിപ്പിന്റെ അനന്തരഫലം പോലും ആകാം. '

(മുഖദ്ദിമ ഇബ്ൻ സ്വലാഹ് -13 )

പണ്ഡിതന്മാർ ഹദീസ് നിവേദകരുടെ (റാവികളുടെ) യോഗ്യത നിർണ്ണയിക്കുന്നതിലുള്ള വ്യത്യാസവും മറ്റൊരു കാരണമാണ് . ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാർ സമകാലീനരായ  റാവികളെ നിരീക്ഷിക്കുകയും , അവരുടെ മതനിഷ്‌ഠ ,സ്വഭാവം , നീതി ബോധം ,  ഓർമ്മ ശക്തി , ഹദീസ് കിത്താബുകൾ , എന്നിവ പരിശോധിച്ചും അവരെ വിലയിരുത്തുന്നു . സമകാലീനരല്ലാത്തവരെക്കുറിച്ച്  അവരുടെ ജീവ ചരിത്രം പഠിച്ചിട്ടുമാണ് അവരെ കുറിച്ച് അഭിപ്രായം പ്രസ്താവിക്കുന്നത് . ഓരോരുത്തരുടെയും  ഈ കണ്ടെത്തലുകൾ പോലും വ്യത്യസ്‍തമാകുന്നതും അവരെ സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ വ്യത്യാസം കാണിക്കും ഇത് ഹദീസിൻറെ സ്വിഹ്ഹത്ത്  പ്രസ്താവിക്കുന്നതിലും ബാധിക്കും .

ഇമാം നവവി പറഞ്ഞു ; “ചിലസമയത്  ഒരു നിവേദകൻ  ഇമാം മുസ്‌ലിമിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ വിശ്വസനീയനും മറ്റുള്ളവരുടെ വീക്ഷണത്തിൽ വിശ്വസനീയമല്ലാത്തവനുമായിരിക്കാം."

(മുഖദ്ദിമ ശറഹ് മുസ്ലിം 16 )

ഇമാം മുന്ദിരി പറഞ്ഞു ;' ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഭിന്നത(നിവേദകന്മാരെ കുറിച്ച് ) ഫുഖ്ഹാക്കളിലെ ഭിന്നതപോലെ തന്നെയാണ് .

(ജവാബുൽ ഹാഫിദ് അൽ മുന്ദിരി 83 )

ശംസുദ്ധീൻ  ഇബ്നുൽ ഹാദി പറയുന്നു ; ചിലപ്പോൾ ഒരു മുഹദ്ദിസ്  ഒരു  പ്രത്യേക നിവേദകനെ  'മത്രൂക്' (വളരെ ദുർബലൻ) എന്ന് തരംതിരിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവർ അവനെ വിശ്വസനീയമായി അംഗീകരിക്കുകയും അവന്റെ ഹദീസ് തെളിവായി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

(ശറഹുൽ ഖസീദ -41  )

ഇമാം സുയ്യൂത്തി പറഞ്ഞു ; ' ചില വിദഗ്‌ദ്ധർ ദുർബ്ബലമായും മറ്റുചിലർ ഹസനായും   കണക്കാക്കിയ നിരവധി ഹദീസുകളുണ്ട് '

(തദ്‌റീബു റാവി  1 / 217 )

ഒരു ഉദാഹരണം നോക്കുക ;

 

അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്ൻ മുആദ് അൽ സൻആനി  അൽ ബസരി

 

ഈ റാവിയെക്കുറിച്ച് പണ്ഡിതന്മാരുടെ വീക്ഷണം നോക്കുക ;

 

ഇമാം യഹിയ്യ ഇബ്ൻ മഈൻ പറഞ്ഞു ; സ്വീകാര്യൻ

ഇമാം മുസ്ലിം പറഞ്ഞു ; സ്വീകാര്യൻ

ഇമാം ജുർജാനി പറഞ്ഞു ; അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു  പ്രശ്നമില്ല

ഇമാം ദഹബി പറഞ്ഞു ; വിശ്വസ്തൻ

ഇമാം അബ്ദുറസാഖ് പറഞ്ഞു ; കളവ് പറയും

ഇമാം അഹമ്മദ് പറഞ്ഞു ; ഞാൻ മക്കയിൽ വെച്ച് കണ്ടു പക്ഷെ ഒന്നും എഴുതിയെടുത്തില്ല

 

പ്രസ്തുത റാവിയെ ചിലർ സ്വീകാര്യൻ എന്നും , ചിലർ വിശ്വസ്തൻ എന്നും , ചിലർ കളവ് പറയുമെന്നും പറയുന്നു. ആ റാവിയുടെ ഹദീസ് പരിശോധിക്കുന്നവർ മേൽ പറഞ്ഞ ഏത് മുഹദ്ദിസിന്റെ അഭിപ്രായം സ്വീകരിക്കുന്നോ അതനുസരിച്ച് ആ ഹദീസിന്റെ സ്വിഹ്ഹത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർ മൂന്നോ അതിലധികമോ വീക്ഷണത്തിൽ വരെ എത്താം . അഥവ സ്വഹീഹ്‌ എന്നും , ഹസൻ എന്നും , ദഈഫ് എന്നും , മത്റൂഖ് എന്നും വിധിക്കാം . ആ ഹദീസിനെ ദഈഫ് ആക്കിയ പണ്ഡിതന്മാരെ ഹദീസ് നിഷേധിയെന്ന് ആക്ഷേപിക്കാൻ സാധിക്കുമോ ? യഹിയ്യ ഇബ്ൻ മഈൻ പോലുള്ള നാക്കിദുകളാണ് സ്വീകാര്യൻ എന്ന് വിളിച്ചത് അതിനെതിരെ അഭിപ്രായം സ്വീകരിക്കുന്നവർ ആക്ഷേപിക്കപെടേണ്ടതാണോ ? യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത്തരം പ്രവണതയ്കക്കാണോ ഹദീസ് നിഷേധം എന്ന് വിളിക്കുക ?!

മുഹദ്ദിസ് സഫർ അഹമ്മദ് തൻവി പറയുന്നു ; 'മേൽപ്പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്ന എണ്ണമറ്റ ഉദ്ധരണികൾ പണ്ഡിതന്മാരിൽ നിന്ന് ഉണ്ട്. ഒരുപക്ഷേ ഞാൻ ഉദ്ധരിച്ച കാര്യങ്ങൾ മതിയാകും. അതിനാൽ ഒരു ഹദീസ് (അല്ലെങ്കിൽ ഒരു നിവേദകൻ ) ഒരു പണ്ഡിതൻറെ അഭിപ്രായത്തിൽ സ്വീകാര്യമോ  ,അസ്വീകാര്യമോ  ആയാലും , മറ്റുള്ളവരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ അത് അങ്ങനെ ആകണമെന്നില്ല .'

(ഖവാഇദ് ഫീ ഉലൂമിൽ ഹദീഥ് - 55 )

പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഇത്തരം ഉദ്ധരിണികളിൽ നിന്ന് തന്നെ വളരെ വ്യക്തമാകുന്നത് ,മുഹദ്ദിസുകൾ ഒരു ഹദീസിൻറെ സ്വിഹ്ഹത്തിന്റെ വിഷയത്തിൽ ഏക അഭിപ്രായക്കാരല്ല . പക്ഷെ അവർ പരസ്പ്പരം ഹദീസ് നിഷേധം ആരോപിച്ചിട്ടില്ല . കൂടുതൽ ശരിയെന്നു തോന്നുന്ന അഭിപ്രായം സ്വീകരിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്തത് . മാത്രവുമല്ല ഒരു പണ്ഡിതൻ ഒരു ഹദീസിനെ  സ്വഹീഹ്‌ എന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു എന്നത് കൊണ്ട് പിൻഗാമികളായ പണ്ഡിതന്മാർ പരിശോധന കൂടാതെ കണ്ണടച്ച് അത് സ്വീകരിക്കണമെന്നില്ല എന്നും മേൽ പണ്ഡിതന്മാരുടെ പ്രവർത്തികൾ , കൗലുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു .

അത് കൊണ്ട്  തെളിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഹദീസ് നിരൂപണം നടത്തുന്നതും , സ്വന്തം താൽപര്യം അനുസരിച് ഹദീസുകൾ സ്വീകരിക്കാത്തതും ഒരേ കാര്യമല്ല . അത്തരം പ്രവർത്തികൾ ഹദീസ് നിഷേധമാണെന്ന് അവിതർക്കമായ കാര്യവുമാണ് .

 

 

 

ദുർബല ഹദീഥ് സ്വീകരിക്കണോ ?



ഇമാം നവവി പറയുന്നു ;


وأعلم وفقك الله تعالى أن الواجب على كل أحد عرف التمييز بين صحيح الروايات وسقيمها وثقات الناقلين لها من المتهمين أن لا يروي منها إلا ما عرف صحة


`അറിയുക, അല്ലാഹുവിന്റെ കാരുണ്യം നിങ്ങളുടെ മേൽ ഉണ്ടാവട്ടെ. സ്വഹീഹായതും അല്ലാത്തതുമായ ഹദീഥുകളെക്കുറിച്ചും വിശ്വസ്തരായ ഹദീഥ്‌ റിപ്പോർട്ടർമാരെക്കുറിച്ചും അല്ലാത്തവരെക്കുറിച്ചും വേർതിരിച്ച്‌ മനസ്സിലാക്കുക എന്നത്‌ എല്ലാവർക്കും ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത ബാധ്യതയാകുന്നു.

എന്തെന്നാൽ പ്രമാണങ്ങളെക്കൊണ്ട്‌ വിശ്വസനീയമായി തെളിയിക്കാവുന്നതിൽ നിന്നും അങ്ങനെയല്ലാത്തതിനെ ഉദ്ധരിക്കുന്നത്‌ ഒഴിവാക്കുക എന്നതിനാണിത്‌`.(ശറഹ് മുസ്ലിം 2/ 1 )


فإن عدم قول أحمد بها يدل على أنه لا يرى العمل بالخبر الضعيف في الفضائل


സൽക്കർമ്മങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലോ അതിന്റെ പുണ്യങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലോ ഒരു ദുർബ്ബല ഹദീഥ്‌ ഇമാം അഹമ്മദ് തെളിവ് പിടിക്കാറില്ല എന്ന് ഇമാം ഇബ്ൻ മുഫ്‌ലിഹ്‌ പറയുന്നു .  (ആദാബ് അശരീഅ ) 


ഇമാം ഇബ്ൻ സീരീൻ പറയുന്നു ; " നിവേദകന്മാരെ(റാവി ) പറ്റി ആദ്യകാലത്ത് ആരും അന്വേഷിക്കാറുണ്ടായിരുന്നില്ല . എന്നാൽ കുഴപ്പം സംഭവിച്ചപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ നിവേദകന്മാരുടെ പേര് പറയൂ എന്ന് ആവശ്യപ്പെടാൻ തുടങ്ങി . എന്നിട്ട് അഹ്ലു സുന്നത്തിലേക്ക് നോക്കി അവരുടെ ഹദീഥ് സ്വീകരിക്കപ്പെടുകയും ബിദ്‌അത്തുകാരെ നിരീക്ഷണം നടത്തി അവരുടെ ഹദീഥ് തള്ളുകയും ചെയ്‌തു "


അത് കൊണ്ട് ഹദീഥ് നിദാന ശാസ്ത്ര പ്രകാരം സ്വഹീഹിൻറെ നിലവാരത്തിൽ എത്തുന്ന ഹദീഥുകളാണ് തെളിവിന് സ്വീകരിക്കാൻ പറ്റുന്നത് . ഒരു ഹദീഥ് സ്വഹീഹായി കാണുന്നതിൽ പണ്ഡിതന്മാർ ഭിന്നിച്ചിട്ടുണ്ട് . 

എല്ലാ പണ്ഡിതന്മാരുടെയും മന്ഹജ് ആ വിഷയത്തിൽ ഒന്നല്ല . ഇമാം മാലിക്ക് , ഇമാം അബൂഹനീഫ പോലുള്ളവർ മുർസൽ സ്വഹീഹായി പരിഗണിക്കുന്നുണ്ട് ഇമാം ശാഫിഈ കിബാറു താബിഉകളുടെ മുർസൽ സ്വഹീഹ് ആയി കാണുന്നു (ഉദാ ; സഈദ് ഇബ്ൻ മുസയ്യിബ് ) എന്നാൽ മറ്റു പല പണ്ഡിതൻമാരും മുർസൽ ദുർബലമായി പരിഗണിക്കുന്നു . ഇമാം ബുഖാരി തദ്‌ലീസ് അത്ര കാര്യമായി എടുക്കുന്നില്ല .ഹദീഥ് കൈമാറുന്ന റാവികൾ നേരിൽ എപ്പോഴെങ്കിലും കണ്ടിട്ടുണ്ട് എന്ന് തെളിഞ്ഞാൽ മാത്രം മതി . എന്നാൽ ഇമാം മുസ്ലിമിന് അതും വേണ്ട ഒരേ കാലഘട്ടത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു എന്ന് തെളിഞ്ഞാൽ മാത്രം മതി . 


ഇമാം ഖത്തീബ് ബാഗ്ദാദി പറയുന്നു ; 


'സിഹ്ഹത്തിൻറെ വ്യവസ്ഥകളെ സംബന്ധിച്ച അവരുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകാൻ കാരണം സ്വഹീഹ് ആകാതിരിക്കാനുള്ള ചില വ്യവസ്ഥകളെ മറ്റു ചിലർ വിട്ടുവീഴ്ച്ച ചെയ്യുന്നത് മൂലമാണ്  . മറ്റൊരു കാരണം ഒരു പ്രത്യേക ഹദീസിൽ ഈ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രയോഗിക്കുന്നതിലുള്ള  അവരുടെ വ്യത്യാസങ്ങളാണ് . ചില റാവികളുടെ സ്വീകാര്യതയിൽ അവർ ഭിന്നിക്കുന്നതും അതിനു കാരണമാണ് . അതേപോലെ  കണ്ണി മുറിഞ്ഞ 

പരമ്പര തീരുമാനിക്കുന്നതിലുള്ള ഭിന്നതും ഇതിനു കാരണമാണ് . (അൽ കിഫായ )


അത് കൊണ്ട് ആദിലായ റാവികൾ മുഖേന , മുത്തസ്സിലായി , മഹ്ഫൂദായി , ശുദൂദിൽ നിന്ന് സലാമത്തായി , മുഅല്ലൽ ആകാതെ  വരുന്ന ഹദീഥിനെയാണ് പ്രമാണമായി സ്വീകരിക്കേണ്ടത് . അത് അറിയുക എന്നത് എല്ലാവരുടെയും ബാധ്യതയാണ് . അല്ലാതെ ആര് സ്വഹീഹ്‌ ആക്കി ആക്കിയില്ല എന്ന് നോക്കിയല്ല ഹദീഥുകൾ പേടിക്കേണ്ടതും,സ്വീകരിക്കേണ്ടതും .


"സത്യവിശ്വാസികളേ, ഒരു അധര്‍മ്മകാരി വല്ല വാര്‍ത്തയും കൊണ്ട്‌ നിങ്ങളുടെ അടുത്ത്‌ വന്നാല്‍ നിങ്ങളതിനെപ്പറ്റി വ്യക്തമായി അന്വേഷിച്ചറിയണം. അറിയാതെ ഏതെങ്കിലും ഒരു ജനതയ്ക്ക്‌ നിങ്ങള്‍ ആപത്തുവരുത്തുകയും, എന്നിട്ട്‌ ആ ചെയ്തതിന്‍റെ പേരില്‍ നിങ്ങള്‍ ഖേദക്കാരായിത്തീരുകയും ചെയ്യാതിരിക്കാന്‍ വേണ്ടി.? (ഹുജറാത്ത് 6 )



ഇസ്തിഗാസ

 

ഇസ്ലാം മതത്തിൻറെ അടിസ്ഥാന വിശ്വാസം എന്നത് " അല്ലാഹു (ദൈവം)അല്ലാതെ ആരാധനക്ക് അർഹൻ മറ്റാരുമില്ല " എന്നതാണ് . ആരാധനാകർമ്മങ്ങൾ എല്ലാം അല്ലാഹുവോട് മാത്രമാണ് ചെയ്യാൻ പാടുള്ളു അതാണ് അതിൻറെ പൊരുൾ . അവനാണ് ഈ ട്രില്യൺ കണക്കിന് ഗാലക്സികൾ നിറഞ്ഞ വിശ്വത്തെ സൃഷ്ട്ടിച്ചത് . കൃത്യമായ കണക്കുകൾ പ്രകാരം അതിനെ സംവിധാനിച്ചതും , നിയത്രിക്കുന്നതും അവൻ തന്നെ . അവന് നിദ്രയോ , ക്ഷീണമോ ഇല്ല , അവൻ അസാധ്യമായതൊന്നുമില്ല . അവന് സമമായതും ഒന്നുമില്ല . അങ്ങനെയുള്ള സൃഷ്ട്ടാവിനെ മാത്രമാണ് ആരാധിക്കേണ്ടത് സൃഷ്ടികളെ ആരാധിക്കരുത് എന്നതാണ് ഇസ്ലാമിക അടിസ്ഥാന തത്വം . എന്നാൽ അല്ലാഹുവോട് മാത്രമല്ല അവനോടൊപ്പം മരണപ്പെട്ടു പോയ അമ്പിയാ ഔലിയാക്കളോട് സഹായം തേടാം എന്നാണ് മുസ്ലിംകളിലെ വാലിയൊരു സമൂഹം വിശ്വസിക്കുന്നത് . മത പുരോഹിതന്മാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തന്നെ ഇത്തരം വികല വിശ്വാസം മുസ്ലിംങ്ങളിൽ പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു .
"അമ്പിയാക്കളും വലിയ്യുകളും അവർക്ക് അല്ലാഹു നൽകുന്ന കഴിവ്‌കൊണ്ട് സഹായിക്കുമെന്ന വിശ്വാസത്തോടെ മരണാനന്തരം അവരോട് സഹായം തേടുന്നതാണ് ഇസ്തിഗാസ. മുസ്‌ലിം സമൂഹം നിരാക്ഷേപം ചെയ്തുവരുന്ന കർമമാണിത്. മതം പഠിച്ച പണ്ഡിത മഹത്തുക്കൾ മുഴുവനും ഇത് പഠിപ്പിക്കുകയും പ്രയോഗിക്കുകയും ചെയ്തത് കാണാം. ഇമാം നവവി(റ)നെ പോലുള്ള പ്രമുഖർ ഇസ്തിഗാസ നടത്തിയതിനാൽ അവർക്ക് ലഭിച്ച ഫലം വിശദീകരിക്കുക കൂടി ചെയ്തു. ഇതൊന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കാതെ സൃഷ്ടികളോട് ഇവ്വിധമുള്ള സഹായാർത്ഥന നടത്തുന്നത് ശിർക്കും മഹാപാപവുമായി പ്രചരിപ്പിക്കാനാണ് മതവിരുദ്ധർ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. മതപ്രമാണങ്ങൾ വെട്ടിയും മറച്ചുവച്ചും കള്ളം പറഞ്ഞും പിടിച്ചുനിൽക്കാനാണ് അവരുടെ കുത്സിത ശ്രമം." 
(സുന്നി വോയ്‌സ് JAN- 7, 2019 / അലവി സഖാഫി കൊളത്തൂർ)
എല്ലാ സൃഷ്ട്ടികൾക്കും അല്ലാഹു തന്നെയാണ് കഴിവ് കൊടുത്തിട്ടുള്ളത് മക്കാമുശ്‌രിക്കുകളും അവരുടെ ദൈവങ്ങൾ അല്ലാഹുവിലേക്ക് അടുത്ത ആളുകളാണ് എന്നാണ് വിശ്വസിച്ചിരുന്നത് .അല്ലാഹു കൊടുത്ത കഴിവിൽ നിന്നാണ് അവരും ചോദിച്ചത് . അവരുടെ ആ പ്രവർത്തി നബി ഇസ്ലാമികമാണ് എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടില്ല മറിച്ച് ശിർക്കാണ്‌ എന്നാണ് പറഞ്ഞത് .
ഓരോ പ്രവാചകന്മാരുടെയും പിൻ മുറക്കാരിൽ കാലാന്തരത്തിൽ സംഭവിച്ച അപചയം മുസ്ലിം സമൂഹത്തിലും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട് . സ്വാർത്ഥ താൽപര്യങ്ങൾക്കും , പൗരോഹിത്യത്തിനും വേണ്ടി മതത്തിൽ കൈ കടത്തുന്ന വേദത്തിൽ കൈകടത്തുന്ന പുരോഹിതന്മാർ ഇത്തരം വികല വിശ്വാസങ്ങൾക്ക് തെളിവ് കൂടി ഉദ്ധരിച്ചാണ് അനിസ്ലാമികമായ പലതും പ്രചരിപ്പിച് മുന്നോട്ട് പോകുന്നത് . അതിൽ ഒന്ന് ഉമർ (റ )കാലത് ഒരാൾ നബിയോട് സഹായം ചോദിച്ച സംഭവമാണ് .
"വഫാത്തായ നബി(സ്വ)യോട് സ്വഹാബിവര്യനായ ബിലാലുബ്‌നു ഹാരിസ് അൽമുസനി (റ) നടത്തിയ ഇസ്തിഗാസയെ സംബന്ധിച്ചും ഇത്തരത്തിൽ യാതൊരടിസ്ഥാനവുമില്ലാത്ത ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. സത്യം അംഗീകരിക്കാനുള്ള വിമുഖതയിൽ നിന്നുയിരെടുത്ത കേവല വിമർശനങ്ങളാണ് ഇവയെന്ന് ആർക്കും മനസ്സിലാകും.
അല്ലാമാ ഇബ്‌നു കസീർ വ്യക്തമാക്കുന്നു: ‘മാലിക്(റ)വിൽനിന്ന് നിവേദനം: അദ്ദേഹം പറയുന്നു: ഉമർ(റ)വിന്റെ ഭരണകാലത്ത് കഠിനമായ വരൾച്ച ബാധിച്ചു. അന്ന് ഒരാൾ (സ്വഹാബിയായ ബിലാലുബ്‌നു ഹാരിസ്-റ) നബി(സ്വ)യുടെ ഖബറിനരികിൽവന്നു പറഞ്ഞു: ‘അല്ലാഹുവിന്റെ തിരുദൂതരേ, അങ്ങയുടെ സമുദായത്തിനു മഴ ലഭിക്കാനായി അങ്ങ് അല്ലാഹുവോട് പ്രാർത്ഥിക്കുക. നിശ്ചയം അവർ നാശത്തിന്റെ വക്കിലാണ്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം നബി(സ്വ)യെ സ്വപ്നത്തിൽ ദർശിച്ചു. നബി(സ്വ) അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു: ‘താങ്കൾ ഉമർ(റ)വിനെ സമീപിച്ച് എന്റെ സലാം പറയുക. അവർക്ക് വെള്ളം നൽകപ്പെടുമെന്നും ഭരണത്തിൽ ശാന്തത വരുത്തണമെന്നും അറിയിക്കുക.’ അദ്ദേഹം ഉടൻ ഉമർ(റ)വിനെ സമീപിക്കുകയും നബി(സ്വ) നിർദേശിച്ച കാര്യങ്ങൾ അറിയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതുകേട്ട ഉമർ(റ) കരയുകയും ജനങ്ങളെ വിളിച്ചുകൂട്ടി മഴയെ തേടുന്ന നിസ്‌കാരം നിർവഹിക്കുകയും ചെയ്തു.’ അദ്ദേഹം തുടരുന്നു: ‘ഇത് സ്വഹീഹായ പരമ്പരയിലൂടെ അംഗീകൃതമായതാകുന്നു’ (അൽബിദായതു വന്നിഹായ 7/74).
(സുന്നി വോയ്‌സ് JAN- 7, 2019 / അലവി സഖാഫി കൊളത്തൂർ)
ഈ പുരോഹിതൻമാർ ഉദ്ധരിക്കുന്ന രേഖകളെ പ്രാമാണികമല്ല എന്ന് പറഞ്ഞ ആളുകളെ എതിർത്തുകൊണ്ടാണ് ഇദ്ദേഹം തെളിവുകൾ നിരത്തുന്നത് . മാത്രവുമല്ല ഈ രേഖകൾ പ്രാമാണികമാണ് എന്ന് ചില പണ്ഡിതൻമാരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉദ്ധരിച്ചു സമർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു .
"സംക്ഷിപ്തമായും അല്ലാതെയും ഈ സംഭവം ധാരാളം ഇമാമുമാർ ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്. മുസ്വന്നഫു ഇബ്‌നു അബീ ശയ്ബ 7/482, ഇമാം ബൈഹഖി; ദലാഇലുന്നുബുവ്വ 7/47, ഹാഫിള് ഇബ്‌നു കസീർ; അൽ ബിദായതു വന്നിഹായ 7/92, ശൈഖ് അലാഉദ്ദീനുൽ ഹിന്ദി; കൻസുൽ ഉമ്മാൽ 8/431, ഇമാം ബുഖാരി; താരീഖുൽ കബീർ 7/304, അല്ലാമാ അബൂജഅ്ഫർ ജരീറുത്വബ്‌രി; താരീഖുൽ ഉമമി വൽ മുലൂക് 4/224, ഹാഫിള് ഇബ്‌നുൽ അസ്വീർ; അൽ കാമിലു ഫീതാരീഖ് 2/556, ഹാഫിള് ഇബ്‌നു ഹജർ; ഫത്ഹുൽ ബാരി 2/495, അൽ ഇസ്വാബ 3/484, ഇബ്‌നു അബ്ദിൽ ബർറ്; ഇസ്തീആബ് 2/464, ഇമാം തഖ്‌യുദ്ദീനു സ്വുബുകി; ശിഫാഉസ്സഖാം 174, അഹ്മദുബ്‌നു മുഹമ്മദുൽ ഖസ്ത്വല്ലാനി; അൽ മവാഹിബുല്ലദുന്നിയ്യ 8/77 എന്നിവ അവയിൽ ചിലതാണ്.ഈ സംഭവത്തിന്റെ പരമ്പര സ്വഹീഹാണെന്ന് ഹാഫിള് ഇബ്‌നു ഹജർ(റ) ഫത്ഹുൽ ബാരി 2/575-ലും ഹാഫിള് ഇബ്‌നു കസീർ അൽബിദായതു വന്നിഹായ 7/91-ലും മുസ്‌നദുൽ ഫാറൂഖ് 1/331-ലും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്."
(സുന്നി വോയ്‌സ് JAN- 7, 2019 / അലവി സഖാഫി കൊളത്തൂർ)
ഇവിടെ ഈ പുരോഹിതൻ ചെയ്യുന്നത് ഈ സംഭവം ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ട ചില ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ പേര് നിരത്തി ഇതിന് ആധികാരികതയുണ്ടെന്ന് സമർത്ഥിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ് നടത്തുന്നത് . മേൽ പറഞ്ഞ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ പ്രവർത്തിയെ അംഗീകരിക്കുന്നു എന്ന് വരുത്തി തീർക്കാനാണ് ശ്രമം .

ഇമാം ഇബ്ൻ ഹജർ പറയുന്നു ; രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാർ അവരുടെ ഹദീസ് ഉദ്ധരിക്കുമ്പോൾ കൂടെ സനദും ഉദ്ധരിക്കും അതിലൂടെ അതിനെ കുറിച്ച് തങ്ങളുടെ മേലുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം ഒഴിഞ്ഞു എന്നും അതിനെ കുറിച്ച് തങ്ങളോട് (അല്ലാഹുവിൻറെ അടുക്കൽ ) ചോദ്യം ഉണ്ടാകില്ല എന്നുമവർ വിശ്വസിച്ചു. (ലിസാനുൽ മീസാൻ 3 / 75 )
ഇമാം സഖാവിയും ഇതേ ആശയം പറയുന്നു (ഫത്ഹുൽ മുഗീസ് ശറഹ് അൽഫിയ്യത് അൽ ഹദീഥ് 1 / 254 )
അഥവ ഇമാമീങ്ങളുടെ പേരിലേക്ക് ഇതെല്ലം വെച്ചു കൊടുത് ഒഴിഞ്ഞു മാറാൻ പറ്റില്ല എന്നർത്ഥം . ഹദീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ എന്ത് സംഭവം ഉദ്ധരിച്ചാലും അത് ആരെല്ലാം പറഞ്ഞതാണ് എന്ന പരമ്പര കൊടുക്കുന്നതിലൂടെ ആ സംഭവത്തിൻറെ സ്വീകരിക്കണോ വേണ്ടയോ എന്ന ഉത്തരവാദിത്വം പിൻഗാമികളായ ആളുകൾക്ക് വിടുകയാണ് മുഹദ്ദിസുകൾ ചെയ്തിട്ടുള്ളത് . ആ പരമ്പരയിലെ ആളുകളുടെ ആധികാരിത അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി അവർ പറഞ്ഞ സംഗതി സ്വീകരിക്കാനും മാറ്റിവെക്കാനുമുള്ള അവകാശം പിൻഗാമികളായ സമൂഹത്തിലേക്ക് വിട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് ചുരുക്കം .
കൂടാതെ ദുർബല ഹദീസുകൾ ഹദീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ വരാനുള്ള കാരണമായി ഇമാം നവവി ഒന്നിലധികം മറ്റ് കാരണങ്ങളും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട് . അഥവ ദുർബല ഹദീസുകൾ ഹലാൽ ഹറാമും , അഖീദക്കും തെളിവായി ഉപയോഗിക്കാൻ പറ്റില്ല മറിച്ച് സാക്ഷിയായും , മഹത്വങ്ങൾ പറയാനും , റാവികളിൽ നിന്ന് വന്നിട്ടുള്ള ഹദീസുകൾ ഏതെല്ലാമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാനുമാണ് ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഉദ്ധരിക്കുന്നത് എന്നാണ് ഇമാം നവവി വിശദീകരിക്കുന്നത് .
ഇസ്തിഗാസക്ക് തെളിവായി ഉദ്ധരിച്ച പ്രസ്തുത സംഭവത്തിൻറെ പരമ്പര പരിശോധിച്ചാൽ തീരാവുന്നതേയുള്ളു അതിൻറെ ആധികാരികത .
ഇബ്ൻ അബീ ശൈബയും , ബൈഹഖിയും , ഇബ്ൻ അസാകിറും ,ഇബ്ൻ കസീറുമെല്ലാം ഇത് ഉദ്ധരിക്കുന്നത് 
أبو معاوية ، عن الأعمش ، عن أبي صالح ، عن مالك الدار " 
അബൂ മുആവിയ അൻ അഅͧമശ് അൻ അബൂ സാലിഹ് അൻ മാലിക്ദ്ദർ " എന്ന സനദിലൂടെയാണ് .
ഒന്നാമത് ഈ രിവായത്ത് മുദല്ലസ്സാണ് . കാരണം عن الأعمش ، عن أبي صالح അൻ അഅമശ് അൻ അബൂ സാലിഹ് എന്നാണ് രിവായ .
അഅ മശ് മുദല്ലിസാണ് അതും തദ്‌ലീസു തസ് വിയയിൽ പെട്ടത് .
وقال الذهبي
وهو يدلس، وربما دلس عن ضعيف،
قال ابن المبارك: «إنما أفسد حديث أهل الكوفة أبو إسحاق والأعمش لكم
وقال أحمد بن حنبل ففي حديث الأعمش اضطراب كثير
وقال ابن المديني: «الأعمش كان كثير الوهم في أحاديث هؤلاء الضعفاء
[ميزان الاعتدال 2/208-209]

ഇദ്ധേഹം മുദല്ലിസാണ് , ദുർബലന്മാരിൽ നിന്നും ഹദീസ് ഉദ്ധരിക്കാറുണ്ട് . ഇബ്ൻ മുബാറക് [റ ] പറഞ്ഞു : കൂഫകരായ അബൂ ഇസഹാക്കും , അഅˇമശു മാണ് ഹദീസ് നശിപ്പിച്ചത് .
ഇമാം അഹമ്മദ് പറഞ്ഞു : അഅˇമശിന്റെ ഹദീസുകളിൽ ധാരാളം വൈരുധ്യങ്ങൾ [ഇൾതിറാബ് ] ഉണ്ട് . ഇമാം ഇബ്ൻ മദീനി [റ ] പറഞ്ഞു : അഅˇമശ് ദുർബലന്മാരിൽ നിന്നും ഉദ്ധരികുന്നതുമൂലം ഹദീസുകളിൽ ധാരാളം ധാരണ പിശകുകൾ [വഹ് മ് ]ഉണ്ടാവാറുണ്ട്
[മീസാൻ ദഹബി 2/208-209]
ഇബ്ൻ ഹജർ [റ ]പറയുന്നു;
سليمان بن مهران الأعمش محدث الكوفة وقارؤها وكان يدلس وصفه بذلك الكرابيسي والنسائي والدارقطني وغيرهم
" അൽ അഅ മശ് കൂഫക്കാരനായ പണ്ഡിതനാണ് .ഇദ്ധേഹം മുദല്ലിസാണ് എന്ന് ഇമാം നസായിയും ദാറു ഖുത്നിയും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു " [തബക്കാതുൽ മുദല്ലിസീൻ 1/33]
قال ابن عبد البر: قالوا لا نقبل تدليس الأعمش
ഇമാം ഇബ്ൻ അബ്ദിൽ ബറ്ർ പറയുന്നു ; മുഹദ്ദിസുകൾ അഅ മശിന്റെ തദ്‌ലീസ് സ്വീകാരിച്ചിരുന്നില്ല .
قال يحيى بن معين: لم يسمع الأعمش هذا الحديث من أبي صالح
ഇമാം യഹിയ്യ ഇബ്ൻ മുഈൻ പറഞ്ഞു : അഅമശ് അബൂ സ്വാലിഹിൽ നിന്നും ഹദീസ് കേട്ടിട്ടില്ല .
[ ജാമിഉ അൽ തഅͧഅ സീലു ലിൽഅലായി 189 ]
عَنْ الْأَعْمَش عَنْ أَبِي صَالِح , وَالْأَعْمَش مُدَلِّسٌ وَالْمُدَلِّسُ إِذَا قَالَ : ( عَنْ ) لَا يُحْتَجُّ بِهِ
മിഹ്‌റാൻറെ അബു സാലിഹിൽ നിന്നുള്ള തദ്‌ലീസ് സ്വീകാര്യമല്ല എന്ന് ശറഹിൽ നവവി [ റ ] തന്നെ പറയുന്നു .[ശറഹ് മുസ്ലിം 1/109]
അപ്പോൾ താൻ കേൾക്കാത്ത കാര്യം അബുസാലിഹിൽ നിന്നും കേട്ടു എന്നു തദ്‌ലീസ് ചെയ്‌തുകൊണ്ടാണ് അഅ മശ് ഈ കഥ ഉദ്ധരിക്കുന്നത് . അതിനാൽ തന്നെ ഇത് അസ്വീകാര്യമാണ് .
രണ്ടാമത് ഈ മാലിക്ദ്ദർ ഉമർ [റ ] വിന്റെ ഖജനാവ് സൂക്ഷിപ്പുകാരനാണെന്നു ഹിജ്റ 446 ൽ മരണപ്പെട്ട അബൂ യഅ ലാ ഹിലാലി , അൽ ഇർഷാദിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിലും മുഹദ്ദിസുകൾ അദ്ദേഹം മജ്‌ഹുലുൽ ഹാലിൽപെട്ട ആളായിട്ടാണ് എണ്ണിയത് .
وأخرج له المنذري حديثـًا في الترغيب والترهيب 2/ 29 ومثله قال الهيثمي في مجمع الزوائد 3/ 125 " ومالك الدار لا أعرفه '

ഇമാം മുൻദിരി തർഗീബിലും ഇമാം ഹൈസമി മജ്‌മൂ സവാഇദിലും പറയുന്നു : മാലിക്ദ്ദർ അറിയപ്പെടാത്ത [മജ് ഹൂൽ ]ആളാണ് .
ഇമാം ബുഖാരി താരീഖിലും , ഇബ്ൻ അബീ ഹാതിം ജർഹ് വ തഅദീലിലും മാലിക്ദദർറിനെ കുറിച്ചു ജർഹുംതഅദീലും കൊടുക്കാതെ മൗനം പാലിക്കുന്നു . അതിനാൽ അവർക്ക് അറിയാത്ത നിവേദകൻ മജ്‌ഹുൽ ആണെന്ന് ഇബ്ൻ ഖത്താൻ പറയുന്നു
ذكر هذا الخلاف فيه البخاري، ولم يعرف هو ولا ابن أبي حاتم من حاله بشيء فهي عندهما مجهولة"
الوهم والإيهام لابن القطان 3/ 390:
അപ്പോൾ ഈ മാലിക് ദ്ദർ ആരാണെന്നു മുഹദ്ദിസുകൾക്കിടയിൽ ഭിന്ന അഭിപ്രായമുണ്ടെന്നു വ്യക്തം . അങ്ങനെ മജ്‌ഹുൽ ആയ നിവേദകാനുള്ളതിനാൽ ഈ കഥ രണ്ടാമതും അസ്വീകാര്യമാണ് .
മൂന്നാമത് ഇതിന്റെ സനദ് മുറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട് ഇത് മുൻകതിആണ്
.ذكوان أبو صالح السمان معروف قال أبو زرعة لم يلق أبا ذر وهو عن أبي بكر وعن عمر وعن علي رضي الله عنهم مرسل
ധക്വാൻ അഥവാ അബു സാലിഹ് സമാൻ , അബു സുർ അത് പറഞ്ഞു : ഇദ്ദേഹം മാലിക് ദർറിൽ നിന്നും ഒന്നും കേട്ടിട്ടില്ല .അബുബക്കർ [റ ] , ഉമർ [റ ] , അലി [റ ] എന്നിവരിൽ നിന്നുള്ള റിപ്പോർട്ടുകൾ മുർസലുകളുമാണ് .[ ജർഹ് വ തഅദീൽ അൽ അലാഈ 173 ]
നാലാമത് നബിയുടെ [സ] ഖബറിൽ വന്നു പറഞ്ഞ വ്യക്തി ആരാണെന്നു ഹദീസിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നില്ല . അപ്പോൾ അയാളും മാജ്ഹുൽ ആണ് എന്നാൽ തൽപര കക്ഷികൾ ഉന്നയിക്കാറുള്ള പ്രധാന വാദം ഇമാം ഇബ്ൻ ഹജർ ഫത് ഹുൽബാരിയിൽ ആ ആള് ബിലാൽ ഇബ്ൻ ഹാരിസ് എന്ന സ്വഹാബിയാണെന്നാണ് . പക്ഷെ അത് ഇബ്ൻ ഹജർ ഉദ്ധരിക്കുന്നത് അൽ ഫത്തൂഹ് എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ നിന്നും സൈഫിൽ നിന്നുമാണ് .
روى سيف في الفتوح أن الذي رأى المنام المذكور هو بلال بن الحارث المزني أحد الصحابة
വളരെ ദുർബലനും അസ്വീകാര്യനുമായ ആളാണ് ഈ സൈഫ് .
وقال ابن معين : (( ضعيف الحديث )) ، وقال أبو حاتم : (( متروك يشبه حديثه حديث الواقدي ))[ الجرح والتعديل ص 268 / 2 ]
ഇമാം ഇബ്ൻ മുഈൻ പറഞ്ഞു : ഇയാൾ ദുർബല ഹദീസിന്റെ ആളാണ്
അബൂ ഹാതിം പറഞ്ഞു : തള്ളപ്പെടേണ്ടവനാണ്
[ ജർഹ് വ തഅദീൽ 2/ 268
وقال النسائي : (( ضعيف ))[ الضعفاء والمتروكين ص 50 ]
ഇമാം നാസായി പറഞ്ഞു : ഇയാൾ ബലഹീനനാണ്
[ അദ്ദുഹഫാ 50
وقال النسائي : (( ضعيف ))[ الضعفاء والمتروكين ص 50 ]

ഇമാം നാസായി പറഞ്ഞു : ഇയാൾ ബലഹീനനാണ്
وقال أَبُو داود : ليس بشيء . وقال النسائي ، والدارقطني : ضعيف .
وقال أَبُو حاتم بْن حبان : يروي الموضوعات عَنِ الإثبات
ഇമാം അബൂദാവൂദ് പറഞ്ഞു : ഇയാൾ ബലഹീനനാണ് ,ദാറുഖുത്നി പറഞ്ഞു : ഇയാൾ ബലഹീനനാണ്
ഇബ്ൻ ഹിബ്ബാൻ പറഞ്ഞു : തെളിവിനു വേണ്ടി കളവു പറയുമെന്ന്
[ തഹ്ദീബ് മിസ്സി ]
അപ്പോൾ അസ്വീകാര്യനായ സൈഫ് പറയുന്നത് സ്വീകരിക്കൽ അനുവദനീയമല്ല . സ്വയമേ ഒരു നിലവാരവുമില്ലാത്ത ഒരാൾ പറയുന്നത് സ്വീകരിച്ചു മറ്റൊരു സംഗതി അംഗീകരികാവതല്ലല്ലോ .
ചുരുക്കി പറഞ്ഞാൽ അതീവ ദുർബലമായ പരമ്പരയിലൂടെ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട ഒരു സംഭവമാണിത് . ഇത് പ്രമാണമായി സ്വീകരിച്ചു ഹലാലും ഹറാമുമൊ , വിശ്വാസ കാര്യങ്ങളോ ,അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളോ രൂപീകരിക്കാൻ ഒരു നിലക്കും അനുവദനീയമല്ല .

മാസപ്പിറവി

 

ഇസ്ലാമിക മാസപിറവിക്ക് നിദാനം മാസാന്ത്യത്തിൽ സൂര്യാസ്തമയത്തിനു ശേഷം പടിഞ്ഞാറൻ ചക്രവാളത്തിൽ തെളിയുന്ന ബാല ചന്ദ്രൻറെ ദർശനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് . അസ്‌ട്രോണോമിക്കൽ ന്യൂ മൂൺ പിറവിയെടുക്കുന്ന സമയം മുതലോ , സൂര്യാസ്തമയത്തിനു ശേഷം അസ്തമിക്കുന്ന അദൃശ്യമായ ചന്ദ്രനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയോ അല്ല അത് കണക്കാക്കുന്നത് .

ഇബ്ൻ ഉമർ (റ ) നിന്ന് നിവേദനം , നബി (സ ) പറഞ്ഞു ; "നിങ്ങൾ ഹിലാൽ കാണാതെ നോമ്പ് എടുക്കരുത് നിങ്ങൾ ഹിലാൽ കാണാതെ നോമ്പ് അവസാനിപ്പിക്കരുത് . ഇനി കാലാവസ്ഥ മേഘാവൃതമായാൽ എണ്ണം പൂർത്തിയാക്കുക " (മുസ്ലിം 1080 , മുവത്വ 50)

റബീ'ഉ (റ ) നിന്ന് നിവേദനം ; നബി [സ ] പറഞ്ഞു ; നിങ്ങൾ ഹിലാൽ കണ്ടാൽ നോമ്പ് തുടങ്ങുക ഹിലാൽ കണ്ടാൽ അവസാനിപ്പിക്കുക .മേഘം കൊണ്ട് കാണാൻ അസാധ്യമായാൽ ശഅബാൻ മുപ്പത് ദിവസം പൂർത്തിയാക്കുക .റമദാസനിലും ഇത്പോലെ കണ്ടില്ലെങ്കിൽ റമദാൻ മുപ്പത് പൂർത്തിയാക്കുക "

(നസാഈ 2128 )

ഹുദൈഫ (റ ) നിന്ന് ; നബി (സ ) പറഞ്ഞു : നിങ്ങൾ ചന്ദ്രക്കല കാണുന്നതുവരെ അല്ലെങ്കിൽ ദിവസങ്ങളുടെ എണ്ണം പൂർത്തിയാക്കുന്നത് വരെ മാസത്തെ മുൻകൂട്ടി കാണരുത്. എന്നിട്ട് ഹിലാൽ  കാണുന്നത് വരെ നോമ്പെടുക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ ദിവസങ്ങളുടെ എണ്ണം പൂർത്തിയാക്കുക" (നസാഈ 2126 )

അർത്ഥ ശങ്കയ്ക്ക് ഇടയില്ലാത്ത വളരെ വ്യക്തമാണ് കാര്യങ്ങൾ . ദൃശ്യമായ ഹിലാലിനെ നോക്കിയാണ് മാസപ്പിറവി തീരുമാനിക്കേണ്ടത് . ഹിലാലിനെ  ഇരുട്ട് മൂലമോ , മേഘം മൂലമോ  കണ്ടില്ലെങ്കിൽ മാസം മുപ്പത് ദിവസം പൂർത്തിയാക്കണം . കാണാൻ സാധിക്കുന്നില്ല എങ്കിലും സൂര്യാസ്തമയ ശേഷമാണ് ചന്ദ്രൻ അസ്തമിക്കുന്നത് എന്ന് കണക്കാക്കി മാസം ആരംഭിക്കാൻ പാടില്ല . ഇവിടെ ചിലർക്ക് സംഭവിച്ച അബദ്ധം എന്തെന്നാൽ സൂര്യാസ്തമയത്തിനു ശേഷം മിനുട്ടുകൾ കഴിഞ്ഞാണ് ചന്ദ്രൻ അസ്തമിക്കുന്നത് എന്നത് കൊണ്ട് അവർ മനസ്സിലാക്കിയത്  അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ പ്രശ്നം മൂലം ഹിലാൽ മറഞ്ഞതാണ് നമുക്ക് കാണാൻ സാധിക്കുന്നില്ല എന്നുള്ളൂ എന്നാണ് . അത് കൊണ്ട് കണക്ക് പ്രകാരം ചന്ദ്രൻ ചക്രവാളത്തിലുണ്ട് അത് മാസം മാറിയതാണ് എന്നവർ വാദിക്കുന്നു . ഇവിടെ അവർ റസൂൽ (സ ) ചര്യയിൽ നിന്നും തെറ്റുന്നു . അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ പ്രശ്നം മൂലം ഹിലാൽ മറഞ്ഞാൽ മാസപ്പിറവിയായി കണക്കാക്കാനല്ല നബി (സ ) പഠിപ്പിച്ചത് .

     സൂര്യാസ്തമയ ശേഷം 16 മിനുട്ട് കഴിഞ്ഞാണ് ചന്ദ്രൻ അസ്തമിക്കുന്നത് എന്നാൽ ചക്രവാളത്തിൽ ഹിലാൽ 16 മിനുട്ട് ഉണ്ടെന്നല്ല അർത്ഥമാക്കുന്നത് . സൂര്യാസ്തമയ ശേഷം ചന്ദ്രൻ 16 മിനുട്ട് ചക്രവാളത്തിന് മുകളിലുണ്ടെന്ന് മാത്രമാണ് അത് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. അത് ഹിലാലായി ദൃശ്യമാകണമെങ്കിൽ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും തമ്മിലുണ്ടാകുന്ന കോണകലത്തിൻറെ അളവനുസരിച്ചാണ്. അത് സാധ്യമാകണമെങ്കിൽ കൺജംഗ്ഷൻ കഴിഞ്ഞു പതിനഞ്ച് മണിക്കൂറെങ്കിലും കഴിയണം .

ഇന്നത്തെ ഗോള ശാസ്ത്ര കണക്കുകൾ ഖണ്ഡിതമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവർ ഈ വിഷയത്തിൽ വന്ന ചോദ്യത്തിന് ഗോളശാസ്ത്രജ്ഞനായ Dr .ഖാലിദ് ഷൗക്കത് നൽകുന്ന മറുപടി കാണുക ;

ചോദ്യം ; റിയാദിൽ ഡിസംബർ 19 , 1998 നു സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു 37 മിനുട്ട് കഴിഞ്ഞാണ് ചന്ദ്രൻ അസ്തമിക്കുന്നത് എങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ടാണ് ചന്ദ്രനെ കാണാൻ സാധിക്കില്ല എന്ന് നിങ്ങൾ പറയുന്നത് ?

ഉത്തരം ; സൂര്യാസ്തമയം കഴിഞ്ഞു 37 മിനുട്ട് കഴിഞ്ഞാണ് ചന്ദ്രൻ അസ്തമിക്കുന്നത് എങ്കിൽ അതിനർത്ഥം 37 മിനുട്ട് ചന്ദ്രനെ കാണാം എന്നല്ല . ഇതിന്റെ ആകെ അർഥം ചന്ദ്രൻ 37 മിനുട്ട് ചക്രവാളത്തിനു മുകളിലുണ്ടാകുമെന്നാണ്. അത് സൂര്യനിൽ നിന്ന് 10  ഡിഗ്രി യിലൊ  7  ഡിഗ്രിയിലൊ താഴെയാണെങ്കിൽ കാണുക സാധ്യമല്ല .അതിൻറെ കാഴ്ച്ച സൂര്യനിൽ നിന്നുള്ള കൊണാളവ് കണക്കിനാണ് . കേവലം  ചക്രവാളത്തിൽ ചന്ദ്രൻ ഉണ്ടെന്നുള്ളത് കൊണ്ട് അതിനെ കാണാൻ സാധ്യമാകുമെന്ന് അർത്ഥമാകുന്നില്ല .

(www.moonsighting.com)

അതേപോലെ ഹിലാലിൻറെ വലുപ്പം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച് മാസം കണ്ടത് തെറ്റിപ്പോയി എന്ന് ചിലർ ആളുകളെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കാറുണ്ട് . അതിന് ആധുനിക ഗോള ശാസ്ത്രം എന്ത് മറുപടി പറയുന്നു എന്ന് നോക്കുക ;

ചന്ദ്രൻ വലുതാണെങ്കിൽ അത് രണ്ടാം ദിവസ ചന്ദ്രനാണോ ? എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഗോളശാസ്ത്രജ്ഞനായ Dr .ഖാലിദ് ഷൗക്കത് നൽകുന്ന മറുപടി കാണുക ;

അസ്‌ട്രോണോമിക്കൽ ന്യൂ മൂൺ പിറവിയെടുക്കുന്നത് (കൺജംഗ്ഷൻ ) സൂര്യോദയത്തിന്  15 മണിക്കൂർ മുൻപാണെങ്കിൽ അന്ന് സൂര്യാസ്തമയത്തിൽ ഹിലാൽ ദൃശ്യമാകില്ല . അടുത്ത ദിവസമാണ് അത് ദൃശ്യമാകുക അത് കൊണ്ട് തന്നെ പ്രാദേശികമായി അതിൻറെ വലുപ്പത്തിൽ വ്യത്യാസം കാണും . കാരണം അപ്പോഴേക്കും കൺജംഗ്ഷൻ കഴിഞ്ഞു  39 മണിക്കൂർ കഴിഞ്ഞിരിക്കും . പക്ഷെ വലുപ്പത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അതിനെ രണ്ടാം ദിവസത്തെ ചന്ദ്രൻ എന്ന് പറയുന്നത് അബദ്ധമാണ് . വിശ്വാസികളെ സംബന്ധിച്ച് റസൂൽ (സ ) പറയുന്നതിനെയാണ് മുൻഗണന നൽകേണ്ടത് .

(www.moonsighting.com)

യഥാർത്ഥത്തിൽ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ആളുകളാണ് എന്നും , കണക്ക് ഖണ്ഡിതമാണ് എന്നും പറയുന്ന മിക്കവർക്കും ശരിയായ ശാസ്ത്ര ബോധമോ പരിജ്ഞാനമോ ഇല്ലാ എന്നതാണ് വസ്താവം . ഇസ്ലാമിക പ്രമാണങ്ങളിൽ വളരെ വ്യക്തമായി ഹിലാലിന്റെ വലുപ്പത്തെ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട് . 

അബൂ ബഖൈത്തിർ നിന്ന് നിവേദനം ;ഞങൾ ഉംറ നിർവ്വഹിക്കാൻ പോയപ്പോൾ നഖ്‍ല താഴ്‌വരയിൽ തമ്പടിക്കുകയൂം ഹിലാൽ ദർശിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കുകയും  ചെയ്‌തു . കൂട്ടത്തിലെ ചിലർ ഹിലാലിന്റെ വലുപ്പം നോക്കി ഇത് മൂന്ന് ദിവസം പഴകിയ ഹിലാലാണ് എന്നുപറഞ്ഞു ,ചിലർ പറഞ്ഞു ഇത് രണ്ട് ദിവസത്തെ പഴക്കമേയുള്ളൂ എന്നും പറഞ്ഞു . അങ്ങനെ ഞങൾ ഇബ്ൻ അബ്ബാസ് (റ )വിനെ കണ്ടു അദേഹത്തോട് ഹിലാൽ ദർശിച്ച വിവരം പറഞ്ഞു , മൂന്നാം ദിവസത്തെ ഹിലാലാണ് രണ്ടാം ദിവസത്തെ ഹിലാലാണ് എന്നിങ്ങനെ ആളുകൾ പറഞ്ഞതും അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു . അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു ; ഏത് രാത്രിയാണ് നിങ്ങൾ ഹിലാൽ കണ്ടത് ? ഏത് രാത്രിയാണ് ഞങ്ങളത് കണ്ടതെന്ന് അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു ; നബി (സ ) പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട് "തീർച്ചയായും അല്ലാഹു അത് കാണുന്നത് വരെ നീട്ടിവെച്ചിരിക്കുന്നു അതിനാൽ നിങ്ങൾ അത് കണ്ട രാത്രി മുതൽ മാസം കണക്കാക്കണം " (മുസ്ലിം 1088 )

 

ഇമാം മുസ്ലിം ഈ ഹദീസ്‌ കൊടുക്കുന്ന അധ്യായത്തിന്റെ പേര് നോക്കുക ;

"ചന്ദ്രക്കല വലുതോ ചെറുതോ എന്നത് പ്രശ്നമല്ല, അത്യുന്നതനായ അല്ലാഹു  അത് ആളുകൾക്ക് കാണാൻ കഴിയുന്നത്ര നേരം പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ കാരണമാക്കുന്നു, ഇനി മേഘാവൃതമാണെങ്കിൽ മുപ്പത് ദിവസം പൂർത്തിയാക്കണം."

ഇമാം മുസ്ലിം പേര് നൽകിയത് നോക്കിയാൽ ഈ വിഷയത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിധി മനസ്സിലാക്കാം . ഹിലാലിന്റെ വലുപ്പ ചെറുപ്പം മാസപ്പിറവിയെ ബാധിക്കുന്നില്ല. മാത്രവുമല്ല ഹിലാൽ ദർശിക്കുന്നതിന് എന്തെങ്കിലും തടസ്സമുണ്ടായാൽ അത് ഉണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കി മാസം മാറി എന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയല്ല അവർ ചെയ്‌തത്‌ .നബിയുടെ കൽപ്പന പ്രകാരം 30 തികക്കുകയാണ്  ചെയ്തത് . കാണാൻ കഴിയാത്ത ഹിലാലിനെ അവർ മാസപ്പിറവിക്ക് അടിസ്ഥാനമാക്കിയിട്ടില്ല . മേഘം കൊണ്ടോ , ഇരുട്ട് കൊണ്ടോ ഹിലാൽ മറഞ്ഞാൽ അതിൻറെ സാന്നിധ്യമുണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കി മാസം മാറൽ അനുവദനീയമല്ല കാരണം ഈ കാരണത്തിന് പ്രധിവിധി മതത്തിൽ അല്ലാഹു  നല്കികഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട് , അത് മുപ്പത് പൂർത്തിയാക്കുക എന്നാണ് .

  സൂര്യാസ്തമയ ശേഷം രാത്രിയാണ് സലഫുകൾ  മാസപ്പിറ നോക്കാൻ പോയത് എന്ന് ഈ ഹദീസിൽ വ്യക്തമാണ് , അതോടെ പകൽ മാസപ്പിറവി നോക്കുന്ന ഹിജ്രി കമ്മറ്റിക്കാരുടെ അനിസ്ലാമിക വാദവും പൊളിഞ്ഞു .

ഇസ്ലാമിക മാസ ആരംഭത്തിന്റെ അടിത്തറ ഹിലാലാണ് . അത് ദൃശ്യമാകുന്നത് അനുസരിച്ചാണ് മാസമാറ്റം സംഭവിക്കുന്നത് . ഇത് കാണുക എന്നത് ഏറ്റവും ലളിതമായ ഒരു കാര്യമാണ് . ഈ  ഹിലാൽ എന്ന്, എപ്പോൾ ,എത്ര നേരം  കാണാൻപറ്റുമെന്ന സാധ്യതകൾ   ആധുനിക ഗോള ശാസ്ത്ര സംവിധാനങ്ങൾ  ഉപയോഗപ്പെടുത്തി കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കുമോ എന്നതിലാണ് നമ്മൾ ശ്രദ്ധ കൊടുക്കേണ്ടത് . ആധുനിക സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് ഇസ്ലാം എതിരല്ല പക്ഷെ അത് ഹിലാൽ രൂപപ്പെടുന്നത് കണ്ടെത്താനാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടത് . കലണ്ടർ നിർമ്മിക്കാൻ വേണ്ടി പുറപ്പെട്ട ഒരു വിഭാഗം ഇസ്ലാമിക അടിത്തറയിൽ നിന്ന് തെറ്റി അസ്‌ട്രോണോമിക്കൽ ന്യൂ മൂൺ അടിത്തറയാക്കി മാസം കാണുന്നതിലേക്ക് എത്തിപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . അതെല്ലാം കൃത്യമായ വഴികേടാണ് .

 

 

പള്ളിയിൽ ഇടത് കൈ ഊന്നി ഇരിക്കൽ

 

ഇടത് കൈ ഊന്നി പള്ളികളിൽ ഇരിക്കരുത് എന്ന് വിരോധിക്കുന്ന ഒരു ഹദീസ് ശരീദ് ഇബ്ൻ സുവൈദ്  (റ )വിൽ നിന്ന് ഇമാം അഹമ്മദും, ഇമാം അബൂദാവൂദും മറ്റുള്ളവരും ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട് . അത് ശപിക്കപ്പെട്ടവരുടെ ഇരുത്തമാണെന്നാണ് കാരണം പറയുന്നത് .

ശരീദ് ബ്നു സുവൈദ് (റ )പറയുന്നു: ഞാൻ ഒരിക്കൽ എന്റെ ഇടതു കൈപ്പത്തി പരത്തിവെച്ച് ഇടതു കയ്യിൽ ഊന്നിക്കൊണ്ട് ഇരിക്കുമ്പോൾ നബി(സ )  എന്റെ നേരെ വന്നു. അപ്പോൾ നബി(സ )പറഞ്ഞു: ‘നിങ്ങൾ അല്ലാഹു കോപിച്ചവരുടെ രീതിയിലാണോ ഇരിക്കുന്നത്?’

 (അബൂദാവൂദ്  4848, അഹമ്മദ് 18960 , ബൈഹഖി 3/ 236 , ഹാകിം 5/ 382 , ത്വബ്റാനി 7/ 316 )

ഈ ഹദീസിന്റെ പരമ്പരയെല്ലാം  ابن جريج ، عن إبراهيم بن ميسرة ، عن عمرو بن الشريد ، عن أبيه عن എന്നാണ് വന്നിട്ടുള്ളത് .

ഇബ്ൻ ജുറൈജ് എല്ലാ തരീഖിലുമുണ്ട്  അദ്ദേഹം പ്രബലനല്ല .

 

അബ്ദുൽ മാലിക്ക് ഇബ്ൻ അബ്ദിൽ അസീസ് ഇബ്ൻ ജുറൈജ് എന്നാണ് പൂർണ്ണ നാമം . അദ്ദേഹം മുദല്ലിസാണ് .

قال الدارقطني: تجنب تدليس ابن جريج، فإنه قبيح التدليس

ഇമാം ദാറുഖുത്നി പറഞ്ഞു ; ഇബ്ൻ ജുറൈജിന്റെ തദ്‌ലീസ് റിപ്പോർട്ട് ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ് ,അത് മോശം തദ്‌ലീസാണ്

قال إسماعيل بن داود المخراقي، عن مالك: كان ابن جريج حاطب ليل

ഇമാം മാലിക്ക് പറഞ്ഞു ; (ഹാതിബ് ലൈൽ) പരിശോധനകൂടാതെ ഹദീസ് സ്വീകരിക്കുന്ന വ്യക്തിയാണ്

 (തഹ്ദീബ് 2/ 616 )

മുദല്ലിസ്സായ നിവേദകൻ തദ്‌ലീസോടെ ഉദ്ധരിച്ച ഹദീസയാത് കൊണ്ട് ഇത് ദുർബല വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട മുദല്ലസ് ഹദീസാണ് . കൂടാതെ ഇതിനു ഉപോൽബലകമായി(മുതാബിയായ) ഇബ്ൻ ഉമർ (റ ) നിന്നുള്ള നിവേദനത്തിൽ പള്ളിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ കൈകുത്തുന്നതിനെയല്ല പരാമർശിക്കുന്നത് നമസ്‌കാരത്തിൽ കൈകുത്തി ഇരിക്കുന്നത് വെറുക്കപ്പെട്ടത് എന്നാണുള്ളത് .

നാഫിഇൽ നിന്നും നിവേദനം ; നമസ്‌കാരത്തിൽ ഇടതു കയ്യിൽ ഊന്നിക്കൊണ്ട്  ഇരിക്കുന്ന ഒരാളെ കണ്ടപ്പോൾ ഇബ്‌നു ഉമർ അയാളോട് പറഞ്ഞു: താങ്കൾ ഇങ്ങനെ ഇരിക്കരുത്, ഇത് ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നവരുടെ ഇരുത്തമാണ്. (അബൂദാവൂദ് :994)

പക്ഷെ ഇതിന്റെ പരമ്പരയിൽ ഹിശാം ഇബ്ൻ സഈദ് എന്ന നിവേദകൻ ദുർബലനാണ് .

قَالَ  يحيى بن معِين  هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ ضَعِيفٌ أحمد بن شعيب النسائي : ضعيف الحديث

ഇമാം ഇബ്ൻ മഈൻ പറഞ്ഞു ; ദുർബലനാണ് , ഇമാം നസാഈ പറഞ്ഞു ; ഹദീസുകൾ ദുർബലമാണ്

(സിയർ ദഹബി , മജ്‌റൂഹുൻ ഇബ്ൻ ഹിബ്ബാൻ )

ചുരുക്കി പറഞ്ഞാൽ  പള്ളിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ ഇടത് കൈ ഊന്നൽ വിരോധിക്കപ്പെട്ടതാണ് എന്നത്  അടിസ്ഥാന രഹിതമായ ഒരു കാര്യമാണ്. പലർക്കും ശാരീരിക അസ്വാസ്ഥ്യങ്ങൾ കാണും അതനുസരിച്ചു സൗകര്യപ്രദമായി പള്ളിയിൽ ഇരിക്കാം. ഇതിലൊന്നും കാർക്കശ്യം പാലിക്കാൻ മതം അനുശാസിക്കുന്നില്ല . സഫ്ഫു നിൽകുമ്പോൾ അടുത്ത ആളുടെ കാൽ ചവിട്ടി മെതിക്കുന്ന ഒരു കൂട്ടം ആളുകളുണ്ട് അവരൊക്കെ കോവിഡ് കാലത്ത് മൂന്ന് മീറ്റർ അകലെയാണ് നിന്നത് എന്നത് ഓർക്കുന്നത് നല്ലതാണ് . സഫ്ഫുകൾ വിടവില്ലാതെ നിൽക്കുക എന്നതാണ് മതത്തിന്റെ താല്പര്യം അല്ലാതെ അടുത്ത് നിൽക്കുന്നവരുടെ കാലിൽ ചവിട്ടുക എന്നതല്ല .

നോമ്പ് തുറക്കൽ


പ്രദോഷമായാൽ നോമ്പ് തുറക്കാൻ സമയമായി അതിനാൽ ഉടനെ തന്നെ നോമ്പ് തുറക്കുക . സമയമായിട്ടും വെറുതെ നോമ്പ് തുറക്കാതെ താമസിപ്പിക്കരുത്,താമസിപ്പിക്കൽ നബിയോടുള്ള അനുസരണക്കേടാണ് .

സഹ്ല്‍ ബ്ന്‍ സഅ്ദ് (റ ) നിവേദനം: നബി (സ ) പറഞ്ഞു: “നോമ്പ് തുറക്കാന്‍ ധൃതി കൂട്ടുന്നിടത്തോളം ജനങ്ങള്‍ നന്മയിലായിരിക്കും.” (ബുഖാരി:1957, മുസ്‌ലിം:1098)

അബൂ അത്വിയ്യ പറയുന്നു: ഞാനും മസ്റൂഖും ആയിശ (റ )യുടെ അടുക്കല്‍ ചെന്നു. ഞങ്ങള്‍ ചോദിച്ചു: “സത്യവിശ്വാസികളുടെ മാതാവേ! നബി(സ ) യുടെ സ്വഹാബികളില്‍ പെട്ട ഒരാള്‍ നോമ്പ് തുറക്കാനും, നമസ്കാരം നിര്‍വ്വഹിക്കാനും ധൃതി കൂട്ടുന്നു. മറ്റൊരാളാകട്ടെ നോമ്പ് തുറയും, നമസ്കാരവും വൈകിപ്പിക്കുന്നു.
ആയിശ(റ ) പറഞ്ഞു: “രണ്ടു പേരില്‍ ആരാണ് നോമ്പ് തുറക്കും, നിസ്കാരത്തിനും ധൃതി കൂട്ടുന്നത്?” ഞങ്ങള്‍ പറഞ്ഞു: “അബ്ദുല്ലാഹിബ്നു മസ്ഈദാണ്.” ആയിശ(റ ) പറഞ്ഞു: “അങ്ങനെയായിരുന്നു നബി (സ ) ചെയ്തിരുന്നത്.” (മുസ്‌ലിം:1099)

നോമ്പ് തുറക്കേണ്ടത് ഈന്തപ്പഴം കൊണ്ടോ വെള്ളം കൊണ്ടോ ആണെന്നുള്ളത് വിവരിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ലാത്ത വിധം സ്ഥിരപ്പെട്ട സുന്നത്താണ് . പ്രാർത്ഥന ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു സന്ദർഭം കൂടിയാണ് നോമ്പ് തുറക്കുന്ന സമയം . അന്നേരം പ്രത്യേക പ്രാർത്ഥനയോ ,ദിക്‌റോ നബി ചര്യയായി സ്ഥിരപ്പെട്ടു വന്നിട്ടില്ല . അന്നേരമുള്ള ചില ദുആകൾ ഹദീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുള്ളത് ദുർബലങ്ങളാകുന്നു . അതിൽ ഒന്ന് اللَّهُمَّ لَكَ صُمْتُ وَعَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْتُ എന്ന ദുആയാണ്‌ . ഈ ദുആ നബിയിൽ നിന്നും മുത്തസിലായി നിവേദനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല എല്ലാം മുർസലാണ് , താബിഉകളാണ് നബിയിലേക്ക് ചേർത്ത് നിവേദനം ചെയ്യുന്നത് . താബിഈനും നബിക്കും ഇടയിൽ നിവേദകർ വിട്ട് കളഞ്ഞിട്ടുണ്ട് . ശാഫിഈ ഇമാം ചില താബിഈങ്ങളുടെ മുർസലുകൾ പ്രമാണമായി സ്വീകരിച്ചിരുന്നു . എന്നാൽ മുഹദ്ദിസുകൾ മുർസലുകൾ ദുർബല ഹദീസായിട്ടാണ് പരിഗണിച്ചിട്ടുള്ളത് .
മറ്റൊരു പ്രാർത്ഥന ذَهَبَ الظَّمَأُ وَابْتَلَّتِ العُرُوقُ وَثَبَتَ الأَجْرُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ എന്നതാണ് . അതും സ്വഹീഹായി നിവേദനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല . ചില പണ്ഡിതന്മാർ ഹസൻ എന്ന് വിധിച്ചിട്ടുണ്ട് ഇമാം ദാറുഖുത്നി അതിൽപ്പെടുന്നു .
سننه" 3/ 156
ഈ ഹദീസിൻറെ പരമ്പര മുറിഞ്ഞതാണ് .മർവാൻ ഇബ്ൻ മുഖഫഉ എന്ന റാവി ഇബ്ൻ ഉമർ (റ ) വിൽ നിന്നാണ് ഈ ഹദീസ് നിവേദനം ചെയ്യുന്നത് എന്നാൽ ഈ മർവാൻ , ഇബ്ൻ ഉമറി(റ )ൽ നിന്ന് ഹദീസ് കേട്ടതായി രേഖയില്ല .മുൻകത്തിആയ ഹദീസാണിത് അതിനാൽ തെളിവാക്കാൻ സാധിക്കില്ല . ചുരുക്കി പറഞ്ഞാൽ മർവാന് എന്ന റാവി മജ്‌ഹൂലാണ് .
നബിയിൽ നിന്നും പ്രത്യേക ദുആ സ്ഥിരപ്പെട്ടുവന്നിട്ടില്ലെങ്കിലും ആ സമയത്ത് ധാരാളമായി പ്രാർത്ഥിക്കുക മറയില്ലാതെ പ്രാർത്ഥന സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്ന അവസരമാണത് . 


റവാത്തിബ് സുന്നത്തുകൾ

 

 നിർബന്ധ നമസ്ക്കാരങ്ങളുടെ കൂടെ നിർവ്വഹിക്കപ്പെടുന്ന സുന്നത്ത് നമസ്ക്കാരത്തെയാണ് റവാത്തിബ് സുന്നത്തുകൾ  എന്ന് പറയുന്നത് . അവയല്ലാത്ത പൊതുവായ നാഫിൽ നമസ്‌കാരങ്ങൾ വേറെയുണ്ട് നിരോധിക്കപ്പെട്ട സമയം ഒഴിച്ച് മറ്റു അവസരങ്ങളിൽ അവ രണ്ട് റക്അത് വീതം നമസ്ക്കരിക്കാവുന്നതാണ് .

നബി [സ ] ഇത് വീട്ടിൽ വെച്ചായിരുന്നു നിർവ്വഹിച്ചിരുന്നത് .ഇമാം തീർമുദി തൻറെ ജാമിഇൽ  'പ്രവാചകൻ വീട്ടിൽ നമസ്ക്കരിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടത് ' എന്ന അധ്യായത്തിൽ കൊടുക്കുന്ന ഹദീസ് നോക്കുക ;

ഇബ്ൻ ഉമർ (റ ) നിന്ന് നിവേദനം ; പ്രവാചകൻ [സ ] രാവിലെയും രാത്രിയിലുമായി പത്തു റക്അത്തുകൾ നമസ്ക്കരിച്ചതായി ഞാൻ  മനഃപാഠമാക്കിയിട്ടുണ്ട് . ദുഹ്‌റിനു മുൻപ് രണ്ട് റക്അത് ശേഷം രണ്ട് റക്അത് മഗ്‌രിബിന് ശേഷം രണ്ട് റക്അത് ഇശാക്ക് ശേഷം രണ്ട് റക്അത് ഹഫ്‌സ (റ )എന്നോട് പറഞ്ഞു ;നബി സുബ്ഹിക്ക് മുൻപ്  രണ്ട് റക്അത് നമസ്ക്കരിക്കുമായിരുന്നു .(തിർമുദി 433 )

ഇബ്ൻ ഉമർ (റ ) നിന്ന് നിവേദനം ; നബി [സ ] മഗ്‌രിബിന് ശേഷം രണ്ട്‌ റക്അത് വീട്ടിൽ നമസ്ക്കരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു (മുസ്‌നദ് അഹമ്മദ് 4743 )

കഴിവതും നാഫിൽ നമസ്‌കാരങ്ങൾ വീട്ടിലാണ് നിർവ്വഹിക്കേണ്ടത്  അതാണ് ഉത്തമം . ഇമാം തിർമുദി ഹദീസിനെ തെളിവായി പിടിച്ചതും അത് കൊണ്ടാണ്. ജനം പൊതുവെ തൊഴിൽ കാര്യങ്ങളിലായത് കൊണ്ട് എല്ലാവർക്കും റാവാത്തിബുകൾ വീട്ടിൽ നമസ്‌കരിക്കാൻ സാധിച്ചുകൊള്ളണമെന്നില്ല . അത്തരക്കാർ പള്ളിയിൽ തന്നെ ഫർദിനുശേഷം അത് നിർവ്വഹിക്കുക .

അബൂഹുറൈറ (റ ) വിൽ നിന്നും നിവേദനം ; നബി (സ ) പറഞ്ഞു ; പരലോകത്തു ആദ്യമായി കണക്കു നോക്കുന്നത് (നിർബന്ധ )നമസ്ക്കാരത്തെ പറ്റിയാണ് .അത് കഴിഞ്ഞാൽ നാഫിൽ (സുന്നത്ത് )നമസ്ക്കാരത്തെ പറ്റിയാണ്. അതിന് ശേഷം നിർബന്ധ നമസ്ക്കാരത്തിൽ  വീഴ്ചകൾ വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് സുന്നത്ത് നമസ്‌കാരങ്ങൾ കൊണ്ട് പരിഹരിക്കുന്നതാണ് . (നസാഈ  466 )

നിർബന്ധ നമസ്ക്കാരങ്ങളിൽ സംഭവിക്കുന്ന വീഴ്ചകൾ ഐച്ഛിക നമസ്ക്കാരങ്ങൾ കൊണ്ട് പരിഹരിക്കപ്പെടുമെന്നാണ് റസൂൽ(സ ) പഠിപ്പിക്കുന്നത് . അതിനാൽ ധാരാളം വർധിപ്പിക്കേണ്ട നമസ്‌കാരമാണ് ഇവയെല്ലാം .

ദുഹ്‌ർ

ദുഹ്‌റിന് മുൻപ് രണ്ടും ശേഷം രണ്ടുമാണ് സ്ഥിരപ്പെട്ട സുന്നത്തുകൾ നാല് വീതമെന്നത് ദുർബലമായ ഹദീസാണ് .

അംബസ ഇബ്ൻ അബീ സുഫ്‌യാനിൽ നിന്ന് നിവേദനം എന്റെ സഹോദരി ഉമ്മു ഹബീബ ,നബി [സ ] പറഞ്ഞതായി ഉദ്ധരിച്ചു ; ആരെങ്കിലും ദുഹ്‌റിന്‌ മുൻപ് നാല് റക്അത്തും ശേഷം നാല് റക്അത്തും നമസ്‌കരിച്ചാൽ അല്ലാഹു അവൻറെ ശരീരത്തെ  നരക തീയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കും  " (നസാഈ 1814 )

ഈ ഹദീസിൻറെ പരമ്പര മുറിഞ്ഞതാണ്  മക്ഹൂൽ ഇബ്ൻ അബീ മുസ്ലിം മുദല്ലിസാണ്. ഇദ്ദേഹം അംബസ ഇബ്ൻ അബീ സുഫ്യാനിൽ നിന്നുമാണ് ഈ ഹദീസ് നിവേദനം ചെയ്യുന്നത് . യഥാർത്ഥത്തിൽ  മക്ഹൂൽ ,അംബസയിൽ നിന്നും ഹദീസുകൾ കേട്ടതിന് രേഖയില്ല . അഥവാ മക്‌ഹൂൽ അംബസയിൽ നിന്നും ഹദീസുകൾ കേട്ടിട്ടില്ല . ഇത് മുഹദ്ദിസുകൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് .

قال النسائي: لم يسمع من عنبسة [تهذيب التهذيب (4/ 148

ഇമാം നസാഈ തന്നെ ഇത് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു (തഹ്ദീബ് 4 / 148 ).

മറ്റൊരു പരമ്പരയിൽ ഇസ്മായിൽ ഇബ്ൻ മൂസ അൽ കുർശി എന്ന നിവേദകനുണ്ട് അദ്ദേഹം ഹദീസിൻറെ വിഷയത്തിൽ യോഗ്യനല്ല എന്നാണ് ഇമാം നസാഈ പറയുന്നത് .

قال النسائي :أحد الفقهاء ليس بالقوي في الحديث

محمد بن إسماعيل البخاري :  منكر الحديث

زكريا بن يحيى الساجي : عنده مناكير

ഇമാം നാസഈ പറഞ്ഞു ; ഇദ്ദേഹം ഹദീസിൽ പ്രബലനല്ല  ഇമാം ബുഖാരി പറയുന്നു ; ഇയാളുടെ ഹദീസുകൾ വർജിക്കണം  ഇമാം സാജി പറയുന്നു ; ഇയാൾ മുൻകറായ ഹദീസുകൾ ഉദ്ധരിക്കാറുണ്ട് .

മറ്റൊരു പരമ്പര ഇമാം തിർമുദി ഉദ്ധരിക്കുന്നതിൽ ഖാസിം ഇബ്ൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ എന്ന നിവേദകൻ വിമര്ശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്

المفضل بن غسان الغلابي : منكر الحديث أحمد بن صالح الجيلي : وليس بالقوي ابن حجر العسقلاني : صدوق يغرب كثيرا

 

ഇമാം ഗലാബി പറഞ്ഞു ; മുൻകറുൽ ഹദീസ് (ഹദീസുകൾ വർജിക്കണം )

ഇമാം ജൈലി പറഞ്ഞു ; ഇദ്ദേഹം പ്രബലനല്ല

ഇമാം അസ്ഖലാനി പറഞ്ഞു ; വിശ്വസ്തനാണ് , അപരിചിതമായ ഹദീസുകൾ ധാരാളം ഉദ്ധരിക്കും

അതെ പോലെ തന്നെ ഇതിൻറെ പരമ്പരയിൽ ഹൈസം ഇബ്ൻ ഹുമൈദും വിമർശന വിധേയനാണ് .

أبو مسهر الغساني : ضعيف قدري ابن حجر العسقلاني : صدوق رمي بالقدر 

ഇമാം ഗസ്സാനീ പറഞ്ഞു ; ദുർബലനും , ഖാദിരിയ്യ വിഭാഗവുമാണ്

ഇമാം അസ്ഖലാനി പറഞ്ഞു ; വിശ്വസ്തനാണ് , കടുത്ത ഖാദിരിയ്യയാണ്

അസർ

അസറിനു മുൻപും ശേഷവും റവാത്തിബില്ല . അസറിനു മുൻപ് നബി നമസ്കരിച്ചു എന്നൊരു റിപ്പോർട്ട് വന്നിട്ടുണ്ട് പക്ഷെ അത് പ്രാമാണികമല്ല .

അലി [റ ] നിന്ന് നിവേദനം ; നബി [സ ] അസ്ർ നമസ്‌ക്കാരത്തിന് മുൻപ് രണ്ട് റക്അത് നമസ്ക്കരിക്കുമായിരുന്നു " (അബൂദാവൂദ് 1272, ഥബ്റാനി 1 / 506 )

ഈ ഹദീസിന്റെ പരമ്പരയിൽ അബൂ ഇസ്ഹാഖ് അസ്സബഈ , ആസിം ഇബ്ൻ ദംറത്ത് ഹൻദല ഇബ്ൻ അബ്ദുല്ല എന്നീ ദുർബലന്മാരുണ്ട് . 

അബൂ ഇസ്ഹാഖ് അസ്സബഈ - മുദല്ലിസ് , ബുദ്ധിഭ്രമം ബാധിച്ചിട്ടുണ്ട്

ആസിം ഇബ്ൻ ദംറത്ത് - ശീഈ , പ്രബലനല്ല

ഹൻദല ഇബ്ൻ അബ്ദുല്ല - ദുർബലൻ

സനദ് പ്രബലമല്ലാത്തത് കൊണ്ട് ഈ ഹദീസ്  പ്രമാണമാക്കാനാകില്ല .

അസറിനു ശേഷം രണ്ട് റക്അത് നമസ്ക്കരിച്ചു എന്ന  ഹദീസുകൾ  യഥാർത്ഥത്തിൽ ദുഹ്‌റിന്റെ ശേഷം നിർവ്വഹിക്കേണ്ട രണ്ട് റക്അത്തുകളാണ്  അവ അപ്പോൾ നമസ്ക്കരിക്കാൻ മറന്നത് മൂലം അസറിന് ശേഷം നമസ്ക്കരിച്ചു എന്നുള്ളൂ .

 

കുറൈബിൽ നിന്ന് നിവേദനം ; വലിയ ഹദീസിലെ ഒരു ഭാഗം ...ഉമ്മു സലമഃ (റ ) പറഞ്ഞു ; അസറിന് ശേഷം നമസ്ക്കരിക്കുന്നത് നബി(സ ) വിരോധിക്കുന്നത് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട് എന്നിട്ടും നബി(സ ) അത് നിർവ്വഹിക്കുന്നതും ഞാൻ കണ്ടു . ഒരു അടിമ പെണ്ണിനെ ഇതിനെക്കുറിച്ചു ചോദിക്കാൻ  ഞാൻ നബി(സ )യുടെ അടുക്കൽ പറഞ്ഞയച്ചു .അവൾ അത് പോലെ ചോദിച്ചു . നബി (സ )പറഞ്ഞു ; അബൂ ഉമയ്യയുടെ മകളെ നീ അസറിന് ശേഷമുള്ള നമസ്ക്കാരത്തെ ക്കുറിച്ചു ചോദിക്കുന്നു , യഥാർത്ഥത്തിൽ അബുൽ ഖൈസ് ഗോത്രത്തിൽ നിന്നും കുറെ ആളുകൾ ഇസ്ലാമിലേക്ക് വരാൻ ആഗ്രഹം പിടിച്ചു കടന്നു വന്നു അത് കൊണ്ട് അതിനിടയിൽ ദുഹ്‌റിന് ശേഷമുള്ള രണ്ട് റക്അത് നമസ്ക്കരിക്കാൻ ഞാൻ വിസ്മരിച്ചു . അതാണ് അസറിന് ശേഷം നിർവ്വഹിച്ചത് . (മുസ്‌ലിം 834 )

അസ്‌വദും , മസ്‌റൂകും നിവേദനം ചെയ്യുന്നു ; ആഇശ(റ) പറഞ്ഞതിന് ഞങ്ങൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു: നബി(സ) എന്റെ കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു ദിവസം പോലും എന്റെ വീട്ടിൽ രണ്ട് റക്അത്ത് നമസ്കരിച്ചിട്ടില്ല, അതായത്.  അസറിന് ശേഷം രണ്ട് റക്അത്ത്. (മുസ്ലിം 835 )

ഈ ഹദീസുകൾ വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത് റവാത്തിബുകൾ   മറന്നു പോയാൽ പിന്നീട് നബി [സ ] അവ നിർവഹിച്ചിരുന്നു എന്നാണ് . അല്ലാതെ അസറിന് ശേഷം പ്രത്യേക  സുന്നത്തില്ല. 

മഗ്‌രിബ്

മഗ്‌രിബ് നമസ്ക്കാരത്തിന് മുൻപ് റവാത്തിബ് സുന്നത്തുകളൊന്നുമില്ല ശേഷമാണ് രണ്ട് റക്അത് നിർവ്വഹിക്കേണ്ടത് .എന്നാൽ റവാത്തിബല്ലാത്ത നാഫിൽ (ഐച്ഛികം ) സുന്നത്ത് രണ്ട്‍ റക്അത് മഗ്‌രിബിന് മുൻപ് നിർവഹിക്കാം .

 

അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്ൻ മുസ്നിയ്യ് (റ )വിൽ നിന്നും നിവേദനം ;നബി [സ ][ പറഞ്ഞു ; മഗ്‌രിബിന് മുൻപ് നമസ്‌കരിക്കുക അങ്ങനെ മൂന്നുവട്ടം പറഞ്ഞു ശേഷം പറഞ്ഞു ; നിങ്ങൾക്കിഷ്ടമുള്ളവർ അത് നിർവ്വഹിക്കട്ടെ

(ബുഖാരി 1183 )

മുഅക്കദായ സുന്നത്തല്ല ഇത് അതിനാലാണ് റസൂൽ [സ ] ഇഷ്ടമുള്ളവർ നമസ്ക്കരിക്കട്ടെ എന്ന് പറഞ്ഞത് . മഗ്‌രിബിന് ശേഷം രണ്ട് റക്അതാണ് നബി [സ ] റവാത്തിബായി നമസ്‌ക്കരിച്ചത്

ഇബ്ൻ ഉമർ (റ ) നിന്ന് നിവേദനം ; പ്രവാചകൻ [സ ] രാവിലെയും രാത്രിയിലുമായി പത്തു റക്അത്തുകൾ നമസ്ക്കരിച്ചതായി ഞാൻ  മനഃപാഠമാക്കിയിട്ടുണ്ട് . ദുഹ്‌റിനു മുൻപ് രണ്ട് റക്അത് ശേഷം രണ്ട് റക്അത് മഗ്‌രിബിന് ശേഷം രണ്ട് റക്അത് .(തിർമുദി 433 )

അതേപോലെ മഗ്‌രിബിന് ശേഷം ആറു റക്അത് സുന്നത്തുണ്ട് അത് നിവ്വഹിച്ചാൽ പന്ത്രണ്ട് കൊല്ലം ഇബാദത് എടുത്ത പ്രതിഫലം ലഭിക്കുമെന്ന് ഒരു നിവേദനം നബിയിലേക്ക് ചേർത്തി വരുന്നുണ്ട് അത് തികച്ചും ദുർബലമായ ഹദീസാണ് .

അബൂ ഹുറൈറ നിന്ന് നിവേദനം നബി പറഞ്ഞു ആരെങ്കിലും മഗ്‌രിബ് കഴിഞ്ഞു ആറു റക്അത് നമസ്ക്കരിക്കുകയും അതിന്നിടയിൽ ഒന്നും മിണ്ടാതിരിക്കുകയും ചെയ്‌താൽ പത്രണ്ട് കൊല്ലം ഇബാദത്തെടുത്ത പ്രതിഫലം അവനു ലഭിക്കുന്നതാണ് '(തിർമുദി 435 ,ഇബ്ൻ മാജ 1167 )

قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي خَثْعَمٍ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ

ഈ ഹദീസിലെ ഉമർ ഇബ്ൻ അബീ ഹഥ്അം എന്ന റാവി മുൻകാറാണ് എന്ന് ഇമാം ബുഖാരി പറയുന്നു .

(അദ്ദുഅഫാ ഇബ്ൻ ജൗസി )

ഇശാഅ'

ഇശാ നമസ്ക്കാരത്തിന് മുൻപ് റവാത്തിബ് സുന്നത്തില്ല , നമസ്ക്കാര ശേഷം രണ്ട് റക്അത്തുണ്ട് .

ഇബ്ൻ ഉമർ (റ ) നിന്ന് നിവേദനം ; പ്രവാചകൻ [സ ] രാവിലെയും രാത്രിയിലുമായി പത്തു റക്അത്തുകൾ നമസ്ക്കരിച്ചതായി ഞാൻ  മനഃപാഠമാക്കിയിട്ടുണ്ട് . ദുഹ്‌റിനു മുൻപ് രണ്ട് റക്അത് ശേഷം രണ്ട് റക്അത് മഗ്‌രിബിന് ശേഷം രണ്ട് റക്അത് ഇശാക്ക് ശേഷം രണ്ട് റക്അത് (തിർമുദി 433 )

ഫജ്ർ

ഫജ്ർ നമസ്‌കാരത്തിന് മുൻപാണ് രണ്ട് റക്അത് സുന്നത്തുള്ളത് ശേഷം സുന്നത്തില്ല

ആയിശ (റ )വിൽ നിന്ന് നിവേദനം ; നബി (സ ) പറഞ്ഞു ; ഫജ്‌റിനു മുൻപുള്ള രണ്ട് റക്അത്തുകളാണ് ഈ ദുനിയാവും അതിലുള്ള സകലതിനേക്കാളും  വിലയുള്ളത് (മുസ്‌ലിം 725 )

റവാത്തിബ് കൂടാതെ നാഫിലായിട്ടുള്ള നമസ്ക്കാരം എല്ലാ ബാങ്കിനും  ഇഖാമത്തിനും ഇടയിലുണ്ട് . ഇത്തരം ഐച്ഛിക നമസ്ക്കാരങ്ങൾ നിർവഹിക്കുക വഴി നമ്മുടെ ഫർദ് നമസ്ക്കാരങ്ങളിലെ കുറവുകൾ പരിഹരിക്കാവുന്നതാണ് .

അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്ൻ മുഗ്‌ഫൽ (റ )വിൽ നിന്നും നിവേദനം റസൂൽ (സ ) പറഞ്ഞു ; എല്ലാ ബാങ്കിനും ഇഖാ മത്തിനും ഇടയിൽ നമസ്ക്കാരമുണ്ട് (ബുഖാരി 627 )

നാഫിൽ നമസ്‌കാരങ്ങൾ ഫർദ് നമസ്ക്കാര വേളയിൽ മാത്രമല്ല അല്ലാത്ത സന്ദർഭങ്ങളിലുമുണ്ട് . അനസ് (റ )വിൻറെ വലിയുമ്മ നബി(സ )യെ വിരുന്നിന് വീട്ടിലേക്ക് വിളിച്ചപ്പോൾ ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞു നബി(സ )  അവർക്ക് നേതൃത്വത്തിൽ രണ്ട് റക്അത് സുന്നത് നമസ്ക്കരിച്ചിട്ടാണ് പിരിഞ്ഞത് . (മുവത്വ 34 ,ബുഖാരി 380 )