നമസ്‌ക്കാരം നബി ചര്യയിലൂടെ -പാർട്ട് 2

 



നമസ്ക്കാരാരംഭം

( നബിയേ, ) നിന്‍റെമുഖം ആകാശത്തേക്ക്‌ തിരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്‌ നാം കാണുന്നുണ്ട്‌. അതിനാല്‍ നിനക്ക്‌ ഇഷ്ടമാകുന്ന ഒരു ഖിബ് ലയിലേക്ക്‌ നിന്നെ നാം തിരിക്കുകയാണ്‌. ഇനി മേല്‍ നീ നിന്‍റെമുഖം മസ്ജിദുല്‍ ഹറാമിന്‍റെനേര്‍ക്ക്‌ തിരിക്കുക. നിങ്ങള്‍ എവിടെയായിരുന്നാലും അതിന്‍റെനേര്‍ക്കാണ്‌ നിങ്ങള്‍ മുഖം തിരിക്കേണ്ടത്‌.

(ഖുർആൻ 2/ 144 )

ഖിബ്‌ലക്ക് മുന്നിടാൻ സാധ്യമാകാത്ത അവസരങ്ങളിൽ അതിന് ഇളവ് മതത്തിൽ നൽകപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്

 

"നിങ്ങള്‍ ( ശത്രുവിന്‍റെആക്രമണം ) ഭയപ്പെടുകയാണെങ്കില്‍ കാല്‍നടയായോ വാഹനങ്ങളിലായോ ( നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ നമസ്കരിക്കാം.) എന്നാല്‍ നിങ്ങള്‍ സുരക്ഷിതാവസ്ഥയിലായാല്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ അറിവില്ലാതിരുന്നത്‌ അല്ലാഹു പഠിപ്പിച്ചുതന്ന പ്രകാരം നിങ്ങള്‍ അവനെ സ്മരിക്കേണ്ടതാണ്‌"(ഖുർആൻ 2/ 239  )

അല്ലാഹു പറയുന്നു :

അതിനാല്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ സാധ്യമായ വിധം അല്ലാഹുവെ നിങ്ങള്‍ സൂക്ഷിക്കുക. (ഖുർആൻ 64 / 16 )

മതം പ്രയാസമല്ല എന്നുണർത്തുകയാണ് അല്ലാഹു . സാധ്യമാകും വിധം തഖ്‌വ കാണിക്കാനാണ് കരുണാമയൻറെ പ്രസ്താവന . മതം ദുരിതപൂർണ്ണമാക്കാനല്ല അല്ലാഹു കൽപ്പിക്കുന്നത് .

"അല്ലാഹു ഒരാളോടും അയാളുടെ കഴിവില്‍ പെട്ടതല്ലാതെ ചെയ്യാന്‍ നിര്‍ബന്ധിക്കുകയില്ല." (ഖുർആൻ 2/ 286 )


തുടർന്ന് തക്ബീർ ചൊല്ലി കൈകൾ ഇരു ഷോൾഡറുകൾക് ഒപ്പം ഉയർത്തി രണ്ടു ചെവികൾക്കും നേരെ കൈപ്പടം ഉയർത്തി തക്ബീർ ചൊല്ലിയശേഷം കൈകൾ തന്റെ ഇടതു കൈപ്പത്തിയുടെ മീതെ വലതു കൈപത്തിയായികൊണ്ട് പിടിക്കുക . എന്നിട്ട് നെഞ്ചിൽ വെക്കുക.



عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى تَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ كَبَّرَ



ഇബ്ൻ ഉമർ [റ ] നിന്നും നിവേദനം ;നബി [സ] നമസ്ക്കാരം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ തന്റെ കരങ്ങൾ ഷോൾഡറിന് ഒപ്പം ഉയർത്തി തക്ബീർ ചൊല്ലി . എന്നിട്ട് റുക്‌ഈലേക്ക് പോയി .... [അബൂദാവൂദ് 722, ബുഖാരി 735 ]


عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ قُلْتُ لأَنْظُرَنَّ إِلَى صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يُصَلِّي قَالَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَكَبَّرَ فَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى حَاذَتَا أُذُنَيْهِ



വാഇല് ഇബ്ൻ ഹുജർ [റ ] നിന്നും : ഞാൻ നബിയുടെ നമസ്കാരം നോക്കി നിന്നു . നബി [സ ] ഖിബലക്ക് അഭിമുഖമായി നിന്നു എന്നിട്ട് തക്ബീർ ചൊല്ലി തന്റെ കൈകൾ ചെവികൾക്ക് മുന്നിലായി ഉയർത്തി ..." [അബൂദാവൂദ് 726 ]



عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ كَانَ النَّاسُ يُؤْمَرُونَ أَنْ يَضَعَ الرَّجُلُ الْيَدَ الْيُمْنَى عَلَى ذِرَاعِهِ الْيُسْرَى فِي الصَّلاَةِ‏.



സഹൽ ഇബ്ൻ സഅദ് [ റ ] നിന്നും നിവേദനം : നമസ്കാരത്തിൽ വലതു കൈ ഇടതു കൈയുടെ മുകളിൽ വെക്കാൻ നബി [സ] കൽപ്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു "[ ബുഖാരി 740 ]


عن موسى ابن اسماعيل عن حماد بن سلمة عن عاصم الجحدري عن أبيه عن عقبة ابن ظبيان عن علي وضع اليد اليمنى على الساعد الأيسر ثم وضعه على صدره " . تاريخ الكبير 3061
2332
بيهكي



"
തന്റെ വലതു കൈ ഇടതു കൈയ്യുടെ മദ്യത്തിൽ വെച്ച് അവ രണ്ടും നമസ്കാരത്തിൽ നെഞ്ഞിന്മേൽ വെക്കുക "
[
താരീഖ് ബുഖാരി 3061 , സുനനുൽ കുബ്‌റാ ബെഹക്കി 2332, അഹ്‌കാമുൽ ഖുർആൻ ജസ്സാസ് 5/376]


സ്വഹീഹായ സനാദോടു കൂടെ വന്നതതാണീ നിവേദനം . കൂടാതെ ഇതിനു ഷാഹിദായി മറ്റു പല റിപ്പോർട്ടുകളും

 


أخبرنا أبو طاهر ، نا أبو بكر ، نا أبو موسى ، نا مؤمل ، نا سفيان ، عن عاصم بن كليب ، عن أبيه ، عن وائل بن حجر قال : " صليت مع رسول الله - صلى الله عليه وسلم - ، ووضع يده اليمنى على يده اليسرى على صدره .


വാഇല് ഇബ്ൻ ഹുജർ [റ ] നിന്നും ; നബി [സ്] തന്റെ ഇടതു കൈത്തണ്ടയുടെ മീതെ വലത് കൈ നെഞ്ചിന്മേൽ വെച്ചു
[
ഇബ്ൻ ഖുസൈമ 479 , ]


حدثنا يحيى بن سعيد عن سفيان حدثني سماك عن قبيصة بن هلب عن أبيه قال رأيت النبي صلى الله عليه وسلم ينصرف عن يمينه وعن يساره ورأيته قال يضع هذه على صدره وصف يحيى اليمنى على اليسرى فوق المفصل


ഹുൽബുത്താഈ [റ ] നിന്നും നിവേദനം :നബി [സ ] തന്റെ ഇടംകയ്യിന്റെ മണികണ്ടതിനു മീതെയായി വലതുകൈ നെഞ്ചിൻമേൽ വെച്ചത് ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട് "
[
അഹമ്മദ് 21460]


حدثنا أبو توبة حدثنا الهيثم يعني ابن حميد عن ثور عن سليمان بن موسى عن طاوس قال كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يضع يده اليمنى على يده اليسرى ثم يشد بينهما على صدره وهو في الصلاة


താവൂസ് [റ ] നിന്നും നിവേദനം ; നബി [സ്] തന്റെ ഇടതു കൈത്തണ്ടയുടെ മീതെ വലത് കൈ നെഞ്ചിന്മേൽ വെച്ചു

[
അബൂദാവൂദ് 479 - ഈ ഹദീസിന്റെ സനദ് മുർസലാണ് ഇബ്ൻ ഖുസൈമയുടെ ഹദീസിനു ഈ മുർസൽ ശക്‌തി പകരുന്നു . ഇബ്ൻ ഖുസൈമ മുഅമ്മൽ ഇബ്ൻ ഈസ്മയിൽ വഴിയാണ് ആ ഹദീസ് ഉദ്ധരിക്കുന്നത് . ബുഖാരി ഒഴിച്ചു മറ്റുള്ളവർ സദൂഖ് എന്നും വിശ്വസ്തൻ എന്നും ഇദ്ദേഹത്തെ കുറിച്ചു പറയുന്നുണ്ട് . ഇമാം ഇബ്ൻ ഹജർ ഇദ്ദേഹത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നു .


مؤمل بوزن محمد بهمزة بن إسماعيل البصري أبو عبد الرحمن نزيل مكة صدوق سيء الحفظ من صغار.

 


മുഅമ്മൽ ഇബ്ൻ ഈസ്മയിൽ സ്വീകാര്യനും ഹാഫിളുമാണ് [തക് രിബ് 7029 ]]


وأخرج ابن أبي شيبة في المصنف والبخاري في تاريخه، وابن جرير، وابن المنذر، وابن أبي حاتم والدارقطني في الأفراد وأبو الشيخ والحاكم،وابن مردويه والبيهقي في "سننه" عن علي بن أبي طالب في قوله : فصل لربك وانحر قال : وضع يده اليمنى على وسط ساعده اليسرى ثم وضعهما على صدره في الصلاة


ഇമാം സുയൂത്തി(റ) ഉദ്ധരിക്കുന്നു: ഇബ്ന് അബീശൈബ തന്റെ മുസന്നഫിലും ബുഖാരി തന്റെ താരീഖിലും, ഇബ്ന് ജരീറും ഇബ്ന് മുന്ദിരും ഇബ്നു അബീ ഹതിമും ദാറുഖുത്നി തന്റെ ഇര്ഫാദിലും അബു ശൈഖു, ഹാകിം, ഇബ്ന് മര്ദവയ്ഹി മുതലായവരും ബൈഹഖി തന്റെ സുനനിലും അലി(റ) നിന്ന് فصل لربك وانحر എന്ന ആയത്തിന് ഒരാൾ തന്റെ വലതു കൈ ഇടതുകയ്യുടെ മദ്യത്തിൽ വെച്ച് അവ രണ്ടും നമസ്കാരത്തിൽ നെഞ്ഞിന്മേൽ വെക്കുക എന്നര്ത്ഥം ഉദ്ധരിക്കുന്നു. (ദാറുല് മന്സൂര് 8 /650 )


أن علي بن أبي طالبرضي الله عنه قال في قول الله : ( فصل لربك وانحر ) قال : وضع يده اليمنى على وسط ساعده الأيسر ، ثم وضعهما على صدره .



അലി(റ) നിന്ന് [فصل لربك وانحر എന്ന ആയത്തിന്] ഒരാൾ തന്റെ വലതു കൈ ഇടതുകയ്യുടെ മദ്യത്തിൽ വെച്ച് അവ രണ്ടും നമസ്കാരത്തിൽ നെഞ്ഞിന്മേൽ വെക്കുക എന്നാണ് [തഫ്‌സീർ തബരി]
കൈ കെട്ടേണ്ടത് പൊക്കിളിനു താഴെയാണ് എന്ന് അലി [റ ] വിൽ നിന്നും ഇമാം അബുദാവൂദും , ബെഹഖിയും , ദാറുഖുത്‌നിയുമെല്ലാം ഉദ്ധരിക്കുന്നുണ്ട് . പ്രസ്‌തുത ഹദീസിന്റെ സനദ് ദുർബലമാണ് .



حدثنا محمد بن محبوب حدثنا حفص بن غياث عن عبد الرحمن بن إسحق عن زياد بن زيد عن أبي جحيفة أن عليا رضي الله عنه قال من السنة وضع الكف على الكف في الصلاة تحت السرة


അലി [റ ] നിന്നും നിവേദനം ; കൈപ്പടം പൊക്കിളിനു താഴെ വെക്കലാണ് സുന്നത്ത് [ അബുദാവൂദും , ബെഹഖി,ദാറുഖുത്‌നി,അഹമ്മദ് ]
എന്നാൽ പ്രസ്‌തുത ഹദീസ് ദുർബലമാണ് . അതിലെ അബ്ദുറഹ്മാൻ ഇബ്ൻ ഇസഹാക് വാസിഥ്വി ദുർബലനാണ് .


يحيى ابن معين أنه قال: عبد الرحمن بن إسحاق الكوفي ضعيف ليس بشئ.

الجرح والتعديل لابن أبي حاتم5/ 213



ഇബ്ൻ മുഈൻ പറഞ്ഞു ; ദുർബലനാണ്
[
ജർഹ് വ തഅദീൽ അബീ ഹാത്തിം 5/ 213 ]


أبو زرعة الرازي ليس بقوي

أحمد بن حنبل ليس بشيء منكر الحديث،

يحيى بن معين ضعيف ليس بشيء


ഇമാം അബൂ സർഅത്തു റാസി : ഇദ്ദേഹം പ്രബലനല്ല
ഇമാം അഹമ്മദ് : ഇദ്ദേഹം ഒരു പരിഗണനയും അർഹിക്കുന്നില്ല നിഷിദ്ധമാണിദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹദീസുകൾ
യഹ്‌യ ഇബ്ൻ മുഈൻ : ദുർബലനാണ് ,ഇദ്ദേഹം ഒരു പരിഗണനയും അർഹിക്കുന്നില്ല
[
തഹ്ദീബ് കമാൽ 3754 ]
അതുപോലെ തന്നെ പൊക്കിളിനു മുകളിലാണ് കൈ വെക്കേണ്ടത് എന്ന ഹദീസം ഇമാം അബൂദാവൂദ് ഉദ്ധരിക്കുന്നുണ്ട് .



حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، - يَعْنِي ابْنَ أَعْيَنَ - عَنْ أَبِي بَدْرٍ، عَنْ أَبِي طَالُوتَ عَبْدِ السَّلاَمِ، عَنِ ابْنِ جَرِيرٍ الضَّبِّيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ عَلِيًّا - رضى الله عنه - يُمْسِكُ شِمَالَهُ بِيَمِينِهِ عَلَى الرُّسْغِ فَوْقَ السُّرَّةِ



ജരീർ അദാബി പറയുന്നു : അലി [റ ] നമസ്കാരത്തിൽ ഇടതു കൈയുടെ മുകളിൽ വലതു കൈയായി പൊക്കിളിനു മുകളിൽ വെക്കുന്നത് ഞാൻ കണ്ടു " [ അബൂദാവൂദ് 757 ]
എന്നാൽ പ്രസ്‌തുത സംഭവവും തെളിവിന് കൊള്ളില്ല കാരണം അതിൽ അറിയപ്പെടാത്തവരുണ്ട്


انّ جريراً والد غزوان مجهول


ബെഹക്കി പറയുന്നു ഒസ്വാന്റെ പിതാവ് ജരീർ മജ്‌ഹുലാണ്
[
ബൈഹക്കി 2/ 29 ]


قال الذهبي: جرير الضبي عن علي وعنه ابنه غزوان لا يعرف


ഇമാം ദഹബി പറയുന്നു : അലി [റ ] നിന്നും ഉദ്ദരിക്കുന്ന ജരീർ ആരെന്നു അറിയില്ല മജ്‌ഹുലാണ്
[
മീസാൻ 1/ 365 , തഹ്ദീബ് അൽ കമാൽ 4/ 552 ]


ചുരുക്കി പറഞ്ഞാൽ നമസ്കാരത്തിൽ കൈകെട്ടൽ വാജിബാണ്‌ അതിനു ബുഖാരിയുടെ ഹദീസ് സാക്ഷിയാണ് .അതിൽ കൈകെട്ടാൻ കല്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു എന്നണുള്ളത് . എവിടെ കൈ വെക്കണം എന്നതിൽ സ്വഹീഹായി വന്നത് നെഞ്ചിൽ എന്നാണ് . പൊക്കിളിനു മുകളിലാണെന്നോ പൊക്കിളിനു താഴെയാണെന്നോ നബിയിൽ നിന്ന് സ്വഹീഹായി വന്നിട്ടില്ല .

ഇസ്തിഫ്താഅ   (പ്രാരംഭ പ്രാർത്ഥന)

കൈകെട്ടിയതിന്ന് ശേഷം ഇസ്തിഫ്താ’ൻറെ ദുആയാണ്. ആദ്യത്തെ തക്ബീറിനും ഫാതിഹക്കും ഇടയിൽ നടത്തുന്ന ദുആയാണ് 'അൽ ഇസ്തിഫ്താഅ '.

 حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَبَّرَ فِي الصَّلَاةِ سَكَتَ هُنَيَّةً قَبْلَ أَنْ يَقْرَأَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَرَأَيْتَ سُكُوتَكَ بَيْنَ التَّكْبِيرِ وَالْقِرَاءَةِ مَا تَقُولُ قَالَ أَقُولُ اللَّهُمَّ بَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَايَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ اللَّهُمَّ نَقِّنِي مِنْ خَطَايَايَ كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الْأَبْيَضُ مِنْ الدَّنَسِ اللَّهُمَّ اغْسِلْنِي مِنْ خَطَايَايَ بِالثَّلْجِ وَالْمَاءِ وَالْبَرَدِ

അബൂഹുറൈറ (റ )നിന്ന് നിവേദനം ; റസൂൽ [സ ] നമസ്‌കാരത്തിൽ പ്രാരംഭ തക്ബീറിനും ഖുർആൻ ഓത്തിനും ഇടയിൽ  അൽപനേരം മൗനം ദീക്ഷിക്കാറുണ്ട് . ഞാൻ തിരുമേനിയോട് പറഞ്ഞു എൻറെ മാതാപിതാക്കൾ അങ്ങേയ്ക്ക് ബലി , തക്ബീറിനും പാരായണത്തിനും ഇടയിൽ മൗനമായി എന്താണ് ദുആ ചെയ്യുന്നത് ? തിരുമേനി പറഞ്ഞു ;

اللَّهُمَّ بَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَايَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ اللَّهُمَّ نَقِّنِي مِنْ خَطَايَايَ كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الْأَبْيَضُ مِنْ الدَّنَسِ اللَّهُمَّ اغْسِلْنِي مِنْ خَطَايَايَ بِالثَّلْجِ وَالْمَاءِ وَالْبَرَدِ"

":അല്ലാഹുവേ പടിഞ്ഞാറിൽ നിന്ന് കിഴക്കിനെ നീക്കുന്നപോലെ  പോലെ എന്റെ പാപങ്ങളെ നീക്കണേ അല്ലാഹുവേ വെള്ള വസ്ത്രം ശുദ്ധിയാകും പോലെ എന്റെ പാപങ്ങളെ ശുദ്ധിയാക്കണേ അല്ലാഹുവേ മഞ്ഞുകൊണ്ടും , വെള്ളം കൊണ്ടും , ആലിപ്പഴം കൊണ്ടും  എന്റെ പാപങ്ങളെ കഴുകികളായണേ"

[ബുഖാരി- 744 മുസ്‌ലിം 598, നസാഈ -60 , 895 , ഇബ്ൻ മാജ -805]

ഈ ദുആക്ക് പകരം വേറെയും ദുആകൾ ചെയ്യാമെന്നു പണ്ഡിതന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു . അതിൽ പെട്ട ചിലത് താഴെ ഉദ്ധരിക്കാം.

സാധാരണയായി 'വജ്ജ്ഹത്തു വജ്ജ്ഹിയ ' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന പ്രാർത്ഥനയാണ് കൂടുതൽ ആളുകൾ ഓതാറ് എന്നാൽ ആ ദുആ ഐച്ഛിക നമസ്ക്കാരങ്ങളിലാണ് പ്രവാചകൻ [സ] ഓതിയിരുന്നത് . അഞ്ച് നേരത്തെ നിർബന്ധ നമസ്‌കാരത്തിൽ ഓതിയതായി ഹദീസുകളിൽ വന്നിട്ടില്ല.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ الْحِمْصِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ حِمْيَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، وَذَكَرَ، آخَرَ قَبْلَهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ الأَعْرَجِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ يُصَلِّي تَطَوُّعًا قَالَ ‏ "‏ اللَّهُ أَكْبَرُ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا مُسْلِمًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَقْرَأُ ‏.‏

മുഹമ്മദ് ഇബ്‌ൻ മസ്ലാമ [റ ] വിൽ നിവേദനം; നബി   [സ ] ഐച്ഛിക നമസ്കാരത്തിന് എഴുന്നേറ്റ് നിന്നാൽ ഇങ്ങനെ പറയും 'അല്ലാഹു അക്ബർ ,

 وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا مُسْلِمًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِكَ

.

ആകാശങ്ങളെയും ഭൂമിയേയും സൃഷ്ടിച്ചവനിലേക്ക്‌ (അല്ലാഹുവിലേക്ക്‌) ഞാനെൻറെ  മുഖത്തെ നിഷ്കളങ്കമായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. അല്ലാഹു അല്ലാത്തവരെ ആരാധിക്കുന്നവരിലുൾപ്പെട്ടവനല്ല ഞാന്‍. നിശ്ചയം, എന്റെ നമസ്കാരവും ആരാധനകളും എന്റെ ജീവിതവും മരണവും സർവ്വലോക രക്ഷിതാവായ അല്ലാഹുവിനാണ്. അവന്  (തന്റെ കൂടെ  ആരാധിക്കപ്പെടുവനോ മറ്റോ ഒന്നിലും) പങ്കുകാരോ ഇല്ല. അതാണ്‌ എന്നോട് കൽപ്പിക്കപെട്ടിരിക്കുന്നത് . ഞാന്‍ മുസ്‌ലിംകളിൽ  (അല്ലാഹുവിന് കീഴടങ്ങിയവരില്‍) പെട്ടവനാണ്. അല്ലാഹുവേ! പരമാധികാരമുള്ളവന്‍ നീയാണ്. യഥാർത്ഥത്തില്‍ നീയല്ലാതെ ആരാധനക്കർഹനായി മറ്റാരുമില്ലെന്ന്‍ ഞാന്‍ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. നിനക്കാണ് മഹത്വം നിനക്കാണ്  സ്തുതി  (നസാഈ 898 )

ഇമാം മുസ്‌ലിം  തൻറെ സ്വഹീഹിലെ യാത്രക്കാരുടെ നമസ്ക്കാരം എന്ന അധ്യായത്തിൽ പ്രവാചകൻറെ രാത്രി കല നമസ്ക്കാരവും ദുആയും എന്ന ബാബിൽ കൊടുക്കുന്ന അലി [റ ] വിൽ നിന്നുള്ള റിപ്പോർട്ടിൽ ഉള്ളത് നബി [സ ] രാത്രി നമസ്‌കാരത്തിന് എഴുന്നേറ്റ് നിന്നാൽ 'വജ്ജ്ഹത്തു വജ്ജ്ഹിയ ....എന്ന് തുടങ്ങുന്ന ദുആ ചെയ്യും എന്നാണ് [മുസ്‌ലിം 771 ]

ഇത് വളരെ ദൈർഖ്യമുള്ള ദുആയാണ് . ഇമാം മുസ്‌ലിം  ഉദ്ധരിച്ച ഹദീസും ഈ ദുആ രാത്രി നമസ്ക്കാരങ്ങളിൽ ഉള്ളതാണ് എന്നതിലേക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നു.

ജാബിർ [റ] വിൽ നിന്ന് ഇബ്ൻ മാജ ഉദ്ധരിക്കുന്ന ഒരു ഹദീസിൽ ഈദ് ദിനത്തിൽ രണ്ടാടുകളെ ഉദ്ഹിയ നടത്തിയപ്പോൾ നബി [സ ] മേൽ ദുആ ചെയ്തു എന്നുണ്ട്

عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمَ عِيدٍ بِكَبْشَيْنِ فَقَالَ حِينَ وَجَّهَهُمَا ‏ "‏ إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِيفَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ مِنْكَ وَلَكَ عَنْ مُحَمَّدٍ وَأُمَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏

പക്ഷെ മേൽ ഹദീസിൻറെ പരമ്പര ദുർബലമാണ് ഇസ്മായിൽ ഇബ്ൻ അയ്യാശ് എന്ന ദുർബലനായ റാവി അതിലുണ്ട് .

قال النسائي : ضعيف الحديث

قال يعقوب بن شيبة  في روايته عن أهل العراق وأهل المدينة اضطراب كثير

 وقال الفلاس وليس بشيء في المدنيين

ഇമാം നസാഈ പറഞ്ഞു ; ഇദ്ദേഹം ദുർബലനാണ്

ഇമാം യഅകൂബ് ഇബ്ൻ ശൈബ പറഞ്ഞു ; ഇറാഖുകാരിൽ നിന്നും മദീനക്കാരിൽ നിന്നുമുള്ള ഹദീസുകളിൽ വൈരുധ്യമുണ്ട് .

ഇമാം ഫല്ലാസ് പറഞ്ഞു ; മദീനയിൽ നിന്നുള്ള ഹദീസുകൾ ദുർബലമാണ്

(സിയർ അ'അലാം  ദഹബി 8 / 313 )

ഇത് കൂടാതെ ഇബ്ൻ ഉമർ [റ ] വിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ദുആ നിവേദനം ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട് . നബിയുടെ കൂടെ ഇബ്ൻ ഉമർ [റ ] നമസ്കരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ പിന്നിലുള്ള ഒരാൾ പറഞ്ഞു

 للَّهُ أَكْبَرُ كَبِيرًا وَالْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا وَسُبْحَانَ اللَّهِ بُكْرَةً وَأَصِيلاً

നമസ്‌ക്കാരാനന്തരം നബി [സ ] ആരാണ് ഇത് പറഞ്ഞത് എന്ന് ചോദിച്ചു . അയാൾ പറഞ്ഞു ഞാനാണ് എന്ന് അപ്പോൾ നബി [സ ] പറഞ്ഞു ; അത് പറഞ്ഞപ്പോൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ കവാടങ്ങൾ തുറക്കപ്പെട്ടു അത് കണ്ട ഞാൻ ആശ്ചര്യപെട്ടുപോയി " (മുസ്‌ലിം 601 )

ഈ ഹദീസ് ഇമാം മുസ്ലിം സ്വഹീഹിൽ കൊടുക്കുന്നത് ആദ്യ തക്ബീറിൻറെയും ഖുർആൻ പാരായണത്തിന്റെയും ഇടയിലെ ദുആ എന്ന ബാബിലാണ് . ഇമാമിൻറെ പിന്നിൽ നമസ്ക്കരിക്കുമ്പോൾ പിന്നിലുള്ളവർ ശബ്ദം ഉയർത്തരുത് എന്നതാണ് അറിയപ്പെട്ട ഇസ്ലാമിക നിയമം . പക്ഷെ നബി [സ ] യുടെ മറുപടിയിൽ  ശബ്ദം ഉയർത്തിയതിനെ വിമർശിചില്ലാ എന്ന് മാത്രമല്ല ആ പ്രവൃത്തിക്ക് പ്രോത്സാഹനവും നൽകുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഇത് നബിയുടെ അറിയപ്പെട്ട സുന്നത്തിന് എതിരാണ്.

എന്നാൽ ഇമാം മുസ്ലിം മറ്റൊരു ഹദീസ് കൊടുക്കുന്നത് വേറെ രീതിയിലാണ് . അനസ് [റ ] വിൽ നിന്നുള്ള ആ ഹദീസിൽ പറയുന്നത് ,ഒരാൾ കിതച്ചു കൊണ്ട് പിന്നിലെ സഫ്ഫിൽ ചേർന്നു എന്നിട്ട്

الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ

എന്ന് പറഞ്ഞു എന്നാണ് . ആദ്യം ഉദ്ധരിച്ച ഹദീസിലെ പോലെ തന്നെ നബി [സ ] നമസ്ക്കാരാനന്തരം ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു . അപ്പോൾ അയാൾ പറഞ്ഞ മറുപടി 'എനിക്ക് ശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസമനുഭവപ്പെട്ടു അപ്പോളാണ് അങ്ങനെ ദുആ ചെയ്തത് എന്നാണ് .അതിന് നബി [സ ] പറഞ്ഞ മറുപടി ' പന്ത്രണ്ട് മലക്കുകൾ മുഖത്തോട് മുഖമായി നിന്ന് ആര് ആ ദിക്ർ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർത്തും എന്നത് സംസാരിച്ചുകൊണ്ട് നിൽക്കുന്നതാണ് ഞാൻ അന്നേരം കണ്ടത് എന്നാണ് . (മുസ്ലിം 600 )

 നബിയും സഹാബികളും നമസ്ക്കരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോളാണ് ഒരാൾ ഓടി കിതച്ചു വന്നു സഫ്ഫിൽ ചേരുന്നത് . അങ്ങനെ വരണമെങ്കിൽ നബിയുടെ നമസ്ക്കാരം തുടങ്ങി അല്പം കഴിഞ്ഞിരിക്കണം . അന്നേരം ഒരാൾ വന്നു ഇമാം കേൾക്കാൻ തക്ക ശബ്ദത്തിൽ ഇങ്ങനെ ദുആ ചെയ്തെങ്കിൽ ശബ്ദം ഉയർത്തിയതിന്എന്തുകൊണ്ടാണ് നബി [സ ] അയാളെ  വിലക്കാത്തത് ?  ഉച്ചത്തിൽ പാരായണം നടത്തുന്ന നമസ്ക്കാരത്തിലാണ് ഈ സംഭവം എങ്കിൽ നബി [സ ] യുടെ മറുപടിയിൽ ശബ്ദം ഉയർത്തിയതിനെ വിമർശിച്ചത് വന്നേനെ .ഉച്ചത്തിൽ പാരായണം നടത്താത്ത നമസ്ക്കാരത്തിലാണ് ഈ സംഭവം എങ്കിലും ശബ്ദം ഉയർത്തിയതിനെ വിമർശിച്ചേനെ . പക്ഷെ നബി [സ]യുടെ മറുപടിയിൽ ആ പ്രവൃത്തിക്ക് പ്രോത്സാഹനമാണ് നൽകുന്നത്. ഇതിൻറെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉച്ചത്തിലോ അല്ലാതെയോയുള്ള നമസ്ക്കാരത്തിൽ പിന്നിലുള്ളവർക്ക് ശബ്ദമുയർത്തി ദുആ ദിക്ർകൾ ചെയ്യാമെന്നുണ്ട് .പക്ഷേ അതല്ലല്ലോ അറിയപ്പെട്ട സുന്നത്ത്.

ഇബ്ൻ ഉമർ [റ ] വിൽ നിന്ന് ഇമാം മുസ്ലിം ഉദ്ധരിച്ച ഹദീസിൽ അബൂ സുബൈർ എന്ന റാവിയുണ്ട് അദ്ദേഹം തെളിവിന് കൊള്ളില്ല എന്നാണ് ഇമാം ബുഖാരി പറയുന്നത് . ചുരുക്കി പറഞ്ഞാൽ നമസ്‌കാരത്തിൽ ആദ്യം പറഞ്ഞ   اللَّهُمَّ بَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَايَ എന്ന ദുആയും  രാത്രി നമസ്ക്കാരങ്ങളിൽ  وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ  എന്ന ദുആയും നബി [സ ] ചൊല്ലിയതായി സ്ഥിരപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് . നിർബന്ധ നമസ്കാരത്തിൽ ഒന്ന് ഐശ്ചികത്തിൽ മറ്റൊന്ന് ചൊല്ലണം എന്ന് പ്രത്യേക കൽപനയൊന്നും നബി [സ ] യിൽ നിന്ന് വരാത്തത് കൊണ്ട് നമസ്ക്കരിക്കുന്നവർക്ക് രണ്ടിൽ ഇഷ്ടമുള്ളത് ഏതും   നിർവ്വഹിക്കാൻ സാധിക്കും .

എന്ത് ‎കൊണ്ട് ‎മർക്കസ്സുദഅവാ , കൂടോത്ര ഹദീസ് സ്വീകരിക്കുന്നില്ല ?

 




എന്തുകൊണ്ട് മർക്കസ്സു ദഅവാ ക്കാർ മാനവരിൽ മഹോന്നതനായ മുഹമ്മദ്‌ ‏നബിക്ക് കൂടോത്രം ബാധിച്ചു എന്ന റിപ്പോർട്ട് വിശ്വസിക്കുന്നില്ല?
കാരണം ആ ഹദീസ് അതിന്റെ ഇസ്‌നാദുകൾ കൊണ്ടും, ‏മത്നുകൾ കൊണ്ടും പ്രബലമല്ല.

*ന്യൂനതകൾ*

1- *സനദിൽ ഇൻക്കിത്വാഉണ്ട്*

ഹിഷാം ഇബ്നു ഉർവ്വ പിതാവിൽ നിന്ന് കേൾക്കാത്ത കാര്യങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാറുള്ള റാവിയാണ്. (ജാമിഉ ത്തഹ്സീൽ ‎1/293)
 ‏അതിനാൽ ഹിഷാം തനിക്കും പിതാവിനും ഇടയിൽ വാഹകാനെ വിട്ട് കളഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ‏അപ്പോൾ പരമ്പര മുറിഞ്ഞതാണ് ഈ റിപ്പോർട്ട്. ‏അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇമാം ബുഖാരി,ഒന്നിലധികം അദ്ധ്യാങ്ങളിൽ വ്യത്‌സ്ഥ റാവികളിലൂടെ ഹിഷാമിൽ നിന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉദ്ധരിച്ചത്, ‏അതിലൂടെ ഹിഷാമിന്റെ റിപ്പോർട്ടിനെ ബാലപ്പെടുത്താനാണ് ശ്രമിച്ചത്.

2- *സനദിൽ മുദല്ലിസുകളുണ്ട്*

അബ്ദുൽ മാലിക്ക് ഇബ്നു ജൂറൈജ്,അ'അമശ്, ‏ഹിഷാം,(തബകാത്തുൽ മുദല്ലിസീൻ ‎)

3- *സനദിൽ ദുർബലന്മാരുണ്ട്*

മുഹമ്മദ്‌ ‏ഇബ്നു ഉബൈദുല്ല ‎-ദഈഫ് ‎(തഹ്ദീബ് ‎5/207)
അബൂജഅഫർ അറാസി-ദഈഫ് ‎(സിയർ ദഹബി ‎)

4- *സനദിൽ മത്രൂക്ക്‌ ‏ആയവരുണ്ട്*

ജുവൈബിർ ഇബ്നു സഈദ്- ‏മത്റൂഖ് ‎(അൽ കാമിൽ ഫീ ദുഅഫാ ജുർജാനി ‎)

5- *സനദിൽ കദ്ദാബായവരുണ്ട്*

മുഹമ്മദ്‌ ‏ഇബ്നു സാഇബ് അൽ കൽബി ‎(സുനൻ അൽ കുബ്ര ‎10/290)

6- *മത് നിൽ ഇല്ലത്തുണ്ട്* ‏

ഈ റിപ്പോർട്ടിന്റെ ആശയത്തിൽ കാര്യക്കാരണ ബന്ധങ്ങൾക്ക് അതീതമായി അല്ലാഹുവല്ലാത്തവർക്ക് ഉപദ്രവിക്കാനാകും എന്ന് വരുന്നു അത് തൗഹീദിന് വിരുദ്ധമാണ്.

7- *മത് ന് ഖുർആനിന് എതിരാണ്*

റസൂലിന് കൂടോത്രം ബാധിച്ചു എന്ന് പറയുന്നത് അക്രമമാണ് എന്ന് അല്ലാഹു ആക്ഷേപിച്ചു(ഫുർക്കാൻ, ‏ഇസ്രാഅ ‎)അതിന് ഘടക വിരുദ്ധമാണ് ഈ റിപ്പോർട്ടിന്റെ ആശയം.

8- *മത് നിൽ ഇള്ഥ്വിറാബുകളുണ്ട്*

മാരണ വസ്തുക്കൾ പുറത്തെടുത്തു എന്നും എടുത്തില്ല എന്നും നിവേദകൻ മാറ്റി മാറ്റി പറയുന്നു. ‏സാഹിർ ജൂദതെനാണു എന്നും ‎, ‏മുനാഫിക്കാണെന്നും മാറ്റി മാറ്റി നിവേദകർ പറയുന്നു.

9- *മത് ന് ചരിത്ര വസ്തുതകൾക്ക് എതിരാണ്*

അറിയപ്പെട്ട ചരിത്ര വസ്തുതകൾക്ക് അനുസരിച്ച് മദീനയിൽ ബനൂസുറൈക്ക്‌ ‏എന്ന ജൂത ഗോത്രമില്ല. ‏കൂടാതെ ഈ സംഭവം അനേകം ആളുകൾ അറിയാൻ സാധ്യതയുള്ളതാണ് എന്നിട്ട് പ്രധാനപെട്ട ഒരു സഹാബിയും ഈ സംഭവം ഉദ്ധരിച്ചിട്ടില്ല.

10- *മത് ന് നഖ്ലുകൾക്ക് എതിരാണ്*

പ്രമാണങ്ങളായ ഖുർആനിനും, ‏സുന്നതിനും എതിരാണ് സിഹ്ർ റിപ്പോർട്ട്‌. ‏സിഹ്റിലുള്ള വിശ്വാസം സത്യവിശ്വാസത്തിന്റെ എതിരാണ് എന്നും, ‏ബാബിലോണിയന് സിദ്ധാന്തമാണെന്നും ഖുർആൻ പറയുന്നു.
 ‏
أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ نَصِيبًا مِّنَ ٱلْكِتَٰبِ يُؤْمِنُونَ بِٱلْجِبْتِ وَٱلطَّٰغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا۟ هَٰٓؤُلَآءِ أَهْدَىٰ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ سَبِيلًا"വേദഗ്രന്ഥത്തില്‍ ‏നിന്ന് ഒരംശം നല്‍കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവരെ നീ ‎(നോക്കി) ‏ക്കണ്ടില്ലേ? - ‏അവര്‍ 'ജിബ്ത്തി'ലും, 'ത്വാഗൂത്തി'ലും ‎[ക്ഷുദ്രമായതിലും ദുര്‍മൂര്‍ത്തിയിലും] ‏വിശ്വസിക്കുന്നു! ‏അവിശ്വാസികളെക്കുറിച്ച് അവര്‍ ‏പറയുകയും ചെയ്യുന്നു: 'ഇക്കൂട്ടര്‍ ‏വിശ്വസിച്ചവരെക്കാള്‍ ‏കൂടുതല്‍ ‏നേര്‍മാര്‍ഗം പ്രാപിച്ചവരാണ്' ‏എന്ന്!"
നിസാഅ്  ‎- 4:51

സുന്നതുകളിൽ സ്ഥിരപെട്ടതും സിഹ്റിൽ വിശ്വസിക്കുന്നത് വ്യർത്ഥമാണ് അല്ലാഹുവിൽ ശിർക്ക് വെക്കലാണ് എന്ന് തന്നെയാണ്. ‏അതിന്റെ പ്രവർത്തനഫലത്തിൽ വിശ്വസിക്കൽ കൊണ്ട് നരകത്തിലുമാണ് ചെന്ന് ചേരുക
.عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ -ﷺ- يَقُولُ « إِنَّ الرُّقَى وَالتَّمَائِمَ وَالتِّوَلَةَ شِرْكٌ »

“നിശ്ചയമായും ‎(ശിര്‍ക്കന്‍) ‏മന്ത്രങ്ങളും, ‏ഉറുക്കും,  ‏തിവലത്തും ശിര്‍ക്കാണ്.”

ഇതെല്ലാം ചെയ്യുന്നത് സാഹിറന്മാരാണ്. ‏കേട്ടുകളിൽ ഓതി ഊതി മന്ത്രിക്കൽ തത്സമാത്തിന്റെ അഥവ ഇസ്മിന്റെ പണിയാണ്. ‏എല്ലസ്സ് കെട്ടലും, ‏ചരട് കെട്ടലുമെല്ലാം അല്ലാഹുവല്ലാത്തവരിലേക്ക് തവക്കുൽ വെക്കലാണ് തവക്കുൽ ഇബാദത്താണ് അല്ലാഹു അല്ലാത്ത വസ്തുകളോടുള്ള ഇബാദത്  ശിർക്കുമാണ്.

عن عقبة بن عامر  قال رسول الله من تعلق تميمة فلا أتم الله له ومن تعلق ودعة فلا ودعه الله احمد حاكم

ഉഖ്ബത് ബ്ന് ആമിർ ‎( ‏റ ‎) ‏വിൽ നിന്ന് നിവേദനം ‎. ‏നബി ‎(സ) ‏പറഞു ആരങ്കിലും ശരീരത്തിൽ ഉറുക്ക് കെട്ടിയാൽ അല്ലാഹു അവന്റെ  രോഗശനം പൂർത്തിയാക്കിക്കൊടുക്കാതിരിക്കട്ടെ. ‏ആരെങ്കിലും രക്ഷാ കവടി കെട്ടിയാൽ അവന്റെ രോഗത്തെ അല്ലാഹു സുഖപ്പെടുത്താതിരികട്ടെ.( ‏അഹ്മദ് ‎, ‏ഹാകിം ‎)

 ‏അബ്ദുൽ ഖാദർ മൗലവി അത്തൗഹീദ് എന്ന കിത്താബിൽ പറയുന്നു :
അബൂഹുറൈറ ‎(റ ‎) ‏നിന്ന് ‎: ‏നബി ‎(സ ‎)പറഞ്ഞു ‎: ‏ഒരുവൻ മുറുക്കിയ നൂലിൽ കെട്ട് ഇടുകയും പിന്നെ അതിൽ ഊതുകയും ചെയ്താൽ അവൻ സിഹ്ർ പ്രയോഗിച്ചവനായി, ‏ഒരുവൻ സിഹ്ർ പ്രയോഗിച്ചാൽ അവൻ ശിർക്ക് ചെയ്തവനായിപ്പോയി, ‏എന്തിനോടെങ്കിലും ആശ്രയഭാവം കാണിക്കുന്നവൻ അതിന്മേൽ ഭരമേൽപ്പിക്കപ്പെടും ‎"(നസാഈ ‎)ഈ വക സംഗതികളൊക്കെ ദുഷിച്ച വിശ്വാസങ്ങൾക്ക് വഴിതുറക്കുന്ന നിന്ദ്യകർമ്മങ്ങളാകയാൽ അവ അന്ധതയും ശിർക്കുമാണെന്ന് ഗ്രഹിക്കേണ്ടതാണ്.(അത്തൗഹീദ് ‎198)

മുജാഹിദ് പ്രസ്ഥാനം അതിന്റെ ആരംഭത്തിൽ തന്നെ സിഹ്ർ വിശ്വാസം ശിർക്ക് ആണെന്ന് പഠിപ്പിച്ചതിനുള്ള രേഖയാണിത്. ‏ശിർക്കിന് യാതൊരു പ്രതിഫലനവുമില്ല അത് വ്യർത്ഥമായ കാര്യമാണ്. ‏ശിർക്കായ ഒന്നിന് പ്രതിഫലനം ഉണ്ടെന്ന് ആരെങ്കിലും വാദിക്കുന്നു എങ്കിൽ അത് അബദ്ധമാണ് അത് എത്ര മഹാനായ ആലീമീങ്ങൾ അയാൽ പോലും അത്തരം വാദം അവർക്ക് സംഭവിച്ച അബദ്ധമാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കാനേ സാധിക്കു. ‏എന്നാൽ മുജാഹിദ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് ഉപയോഗിക്കുന്ന മിക്കവാറും സംഘങ്ങൾ ഈ വിഷയത്തിൽ പൂർവിക പണ്ഡിതന്മാരെ തക് ലീദ് ചെയ്യുകയും തൗഹീദിന്റെ വിശ്വാസ പാതയിൽ നിന്ന് വഴി തെറ്റുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 

അവ്വാബീൻ നമസ്ക്കാരം

 


മഗ്രിബിനും ഇശാക്കും ഇടയിൽ നടത്തുന്ന സുന്നത്ത്  നമസ്ക്കാരമാണ് അവ്വാബീൻ നമസ്ക്കാരം എന്ന് പറഞ്ഞു വ്യപകമായി ഒരു നമസ്കാരം പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട് .ഇത്തരം കാര്യങ്ങൾ  പ്രചരിപ്പിക്കാനുള്ള നൂതന സാങ്കേതിക പ്ലാറ്റ്ഫോം ആണ് ഇപ്പോൾ  സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങൾ . പുരോഗമനക്കാർ എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന മൗദൂദിസ്റ്റുകൾ വരെ ഇതിനു പച്ചക്കൊടി കാണിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്നത് ഒരു പുതുമയല്ല . വിത്ർ ലെ ഖുനൂത് , തറാവീഹ് 20 ,ബറാഅത് രാവ് തുടങ്ങി പലതും ഈ ആളുകൾ മുൻപും കയ്യടിച്ചു പാസ്സ് ആക്കിയിട്ടുണ്ട് .  

അതിനു മദ്ഹബ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ സഹായം തേടുന്നു 


وَنُدِبَ سِتُّ رَكَعَاتٍ بَعْدَ الْمَغْرِبِ يَعْنِي غَيْرَ سُنَّةِ الْمَغْرِبِ لِقَوْلِهِ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ { مَنْ صَلَّى بَعْدَ الْمَغْرِبِ سِتَّ رَكَعَاتٍ لَمْ يَتَكَلَّمْ فِيمَا بَيْنَهُنَّ بِسُوءٍ عَدَلْنَ عِبَادَةَ ثِنْتَيْ عَشْرَةَ سَنَةً }-

 الْبَحْرُ الرَّائِقُ شَرْحُ كَنْزِ الدَّقَائِقِ: 4/249.

മഗിരിബ് നമസ്കാരാനന്തരം അതിൻറെ  സുന്നത്തായ രണ്ടു റക്അത്തിനു പുറമേ ആറു റക്അത്ത് കൂടി നമസ്കരിക്കുന്നത് സുന്നത്താകുന്നു. ആരെങ്കിലും മഗിരിബ് നമസ്കാരാനന്തരം ആറ് റക്അത്ത് നമസ്കരിക്കുകയും അതിനിടയിൽ അനാവശ്യ സംസാരങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്താൽ അതയാൾക്ക് പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ ഇബാദത്തിന് സമമാണ്. എന്ന തിരുവചനമാണിതിനു തെളിവ്. (അല് ബഹറുർറാഇഖ്: )


ശുദ്ധ തക് ലീദാണിത് . ഹിജ്റ 970 മരണപ്പെട്ട സൈദ്ഉദ്ധീൻ ഇബ്ൻ നജീം എന്ന ഹനഫി പണ്ഡിതൻ എഴുതിയ ഗ്രന്ഥമാണിത് . ഇദ്ദേഹം ഉദ്ധരിച്ച തെളിവോ, ദഈഫായ ഹദീഥും .! 

ഇദ്ദേഹം ഈ നമസ്ക്കാരം സ്ഥാപിക്കാൻ ഉദ്ധരിക്കുന്ന തെളിവ് ഇമാം തിർ മുദി ഉദ്ധരിച്ച ഒരു ഹദീഥ് ആണ് .

عَنْ ‏أَبِي هُرَيْرَةَ ‏قَالَ :‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ :‏‏ مَنْ صَلَّى بَعْدَ الْمَغْرِبِ سِتَّ رَكَعَاتٍ ، لَمْ يَتَكَلَّمْ فِيمَا بَيْنَهُنَّ بِسُوءٍ ، عُدِلْنَ لَهُ بِعِبَادَةِ ثِنْتَيْ عَشْرَةَ سَنَةً .

أخرجه الترمذي (435) ، وابن ماجه (1374) .


ഈ ഹദീസ് ഉദ്ധരിച്ചു തിർമുദി തന്നെ ദുർബലമാണ് എന്ന് പറയുന്നു . കാരണം ഇത് ഉമർ ഇബ്ൻ അബീ ഹുസ്അം വഴിയല്ലാതെ ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹദീഥ് ആണെങ്കിൽ നിഷിദ്ധവുമാണ് .


قال الْبُخَارِيُّ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي خَثْعَمٍ‏ ‏مُنْكَرُ الْحَدِيثِ الميزان (3/211)

ഇമാം ബുഖാരി പറഞ്ഞു ; ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹദീഥുകൾ വർജിക്കണം [ മീസാൻ 3/ 211 ]

ഏത് പണ്ഡിതൻ പറഞ്ഞാലും ദലീൽ ആണ് നോക്കേണ്ടത് . ഇവിടെ ഗ്രന്ഥകാരൻ ആധികാരിക പ്രമാണം ഒന്നും ഉദ്ധരിക്കുന്നില്ല .അതിനാൽ ഈ അഭിപ്രായത്തിന് വിലയുമില്ല .

ഈ നമസ്ക്കാരം സ്ഥാപിക്കാൻ നടക്കുന്നവർ കൊണ്ടുവരുന്ന മറ്റൊരു രേഖ

 

وَيُسْتَحَبُّ التَّنَفُّلُ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ؛ لِمَا رُوِيَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فِي هَذِهِ الْآيَةِ: { تَتَجَافَى جَنُوبُهُمْ عَنْ الْمَضَاجِعِ } الْآيَةَ، قَالَ: كَانُوا يَتَنَفَّلُونَ مَا بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ ، يُصَلُّونَ.- الْمُغْنِي: مَسْأَلَةُ: 1056.


ഇമാം ഇബ്നു ഖുദാമ പറയുന്നു:

മഗിരിബിനും ഇശാഇനും ഇടയിൽ ഐഛിക നമസ്കാരം നിർവഹിക്കൽ അഭികാമ്യമാകുന്നു. {അവരുടെ വശങ്ങള് നിദ്രാശയ്യകളിൽനിِന്ന് അടർന്നു പോരുന്നു} എന്ന ആയത്തിന്റെ വിശദീകരണമായി അനസ് (റ) ൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടതാണ് ഇതിന് തെളിവ്. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു മഗിരിബിനും ഇശാഇനും ഇടയിൽ അവർ നമസ്കരിക്കാറുഉണ്ടായിരുന്നു

(മുഗ്നി: മാസ്അല നമ്പര്: 1056)

ഇവിടെ ഇബ്ൻ ഖുദാമ ഉദ്ധരിക്കുന്ന അനസ് നിന്നുള്ള തഫ്സീർ ഇമാം തബരിയും ഉദ്ധരിക്കുന്നുണ്ട് . 


*ഭയത്തോടും പ്രത്യാശയോടും കൂടി തങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവിനോട്‌ പ്രാര്ത്ഥികക്കുവാനായി, കിടന്നുറങ്ങുന്ന സ്ഥലങ്ങള്‍ വിട്ട്‌ അവരുടെ പാര്ശ്വ്ങ്ങള്‍ അകലുന്നതാണ്‌. അവര്ക്ക് ‌ നാം നല്കിെയതില്‍ നിന്ന്‌ അവര്‍ ചെലവഴിക്കുകയും ചെയ്യും.*[ സജദ 16 ]


  ഇശാകും മഗ്രിബിനും ഇടയിൽ സുന്നത് നമസ്ക്കാരം ഉണ്ടെന്ന് ഈ ആയതിനു നൽകുന്ന വ്യഖ്യാനമായിട്ടാണ്  തബരി പോലുള്ള മുഫസ്സിറുകൾ ഈ റിപ്പോർട്ട് കൊടുത്തത് . ഇത് ദുർബല പരമ്പരയിലൂടെ ഉദ്ധരിക്കുന്നതാണ് .


حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى قَالَ : ثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِي عَرُوبَةَ قَالَ : قَالَ قَتَادَةُ ، قَالَ أَنَسٌ فِي قَوْلِهِ : ( كَانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ  قَالَ : كَانُوا يَتَنَفَّلُونَ فِيمَا بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ


സഈദ് അബീ അറൂബ  ഖത്താദയിൽ നിന്നുള്ള റിപ്പോർട്ട് പരമ്പര ചേർന്നതല്ല മുർസലാണ് . അത് ഇമാം ബുഖാരി തന്റെ താരീഖിലും , ദുഅഫാഉ സ്വഗീറിലും  വ്യക്തമാക്കുന്നു .


 أَنه مَا كتب عَن قَتَادَة شَيْئا

"الضعفاء الصغير" (138

التَّارِيْخُ الْكَبِيْرُ» (6/ 61/ 1711)

മറ്റൊരു റിപ്പോർട്ട് ;

حدثني محمد بن خلف، قال: ثنا يزيد بن حيان، قال: ثنا الحارث بن وجيه الراسبي، قال: ثنا مالك بن دينار، عن أنس بن مالك، أن هذه الآية نـزلت في رجال من أصحاب النبيّ صلى الله عليه وسلم، كانوا يصلون فيما بين المغرب والعشاء (تَتَجَافَى جُنُوبُهُم عَنِ المَضَاجِعِ). 


ഈ തരീക്കിൽ ഉള്ള ഹാരിസ് അശക്തനാണ് 

 الحارث بن وجيه الراسبي.

قَالَ يحيى لَيْسَ بِشَيْء وَقَالَ النَّسَائِيّ ضَعِيف

قَالَ ابن أبي حاتم الرازي الحارث بن وجيه ضعيف

[അൽ ദുഅഫഉ വൽ മത് റുകൂൻ  ഇബ്ൻ ജൗസി , ജർഹ് വ തഅദീൽ , അൽ കാമിൽ ഫീ ദുഅഫഉരിജാൽ [ 2 / 462 ]


ഇമാം ഇബ്ൻ ജുർജാനി  ഈ തഫ്സീർ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ തർജ്ജമയിൽ ഉദാഹരണമായി കൊടുക്കുന്നുണ്ട് . ചുരുക്കി പറഞ്ഞാൽ ഇവിടെ ഇബ്ൻ ഖുദാമ കൊടുക്കുന്ന റിപ്പോർട്ടും തെളിവിന് കൊള്ളില്ല .


എന്താണ് അവ്വാബീൻ ?


صَلَاةُ الْأَوَّابِينَ، وَتُسَمَّى صَلَاةَ الْغَفْلَةِ لِغَفْلَةِ النَّاسِ عَنْهَا بِسَبَبِ عَشَاءٍ أَوْ نَوْمٍ أَوْ نَحْوِ ذَلِكَ، وَهِيَ عِشْرُونَ رَكْعَةً بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ... مُغْنِيَ الْمُحْتَاجِ: 3/151.

ഇമാം ഖത്വീബ് അശ്ശർബീനി പറയുന്നു: അവ്വാബീൻ നമസ്കാരം, രാത്രി ഭക്ഷണം, ഉറക്കം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകി ആളുകൾ പൊതുവെ അശ്രദ്ധരാകാൻ സാധ്യതയുള്ള സമയത്തുള്ള നമസ്കാരമായതിനാൽ അശ്രദ്ധയുടെ (ഗഫലത്തിന്റെ ) നമസ്കാരം എന്നും ഇതിന് പേരുണ്ട്. അത് മഗിരിബിനും ഇശാഇനും ഇടയിൽ ഇരുപത് റക്അത്താകുന്നു. –

( മുഗ്നി അൽ മുഹ്താജ്: 3/151).

എന്നാൽ ഈ അഭിപ്രായം ശരിയല്ല .ശാഫിഈ മദ്ഹബുകാരൻ ആയ രണ്ടാം ശാഫിഈ ഇമാം നവവി പറയുന്നത് അവ്വാബീൻ നമസ്ക്കാരം എന്നത് ഇത് ദുഹാ നമസ്ക്കാരം ആണെന്നാണ് . അത് മഗ്രിബ് നും ഇശാക്കും ഇടയിൽ നിർവഹിക്കുന്നതല്ല .


عَنِ الْقَاسِمِ الشَّيْبَانِىِّ أَنَّ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ رَأَى قَوْمًا يُصَلُّونَ مِنَ الضُّحَى فَقَالَ أَمَا لَقَدْ عَلِمُوا أَنَّ الصَّلاَةَ فِى غَيْرِ هَذِهِ السَّاعَةِ أَفْضَلُ. إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ « صَلاَةُ الأَوَّابِينَ حِينَ تَرْمَضُ الْفِصَالُ ».- رَوَاهُ مُسْلِمٌ: 1780

ഒരിക്കല് മഹാനായ സ്വഹാബി സൈദുബ്നു അർഖം (റ) ചിലയാളുകൾ പൂർവാഹ്ന  സമയത്ത്  നമസ്കരിക്കുന്നത് കാണാനിടയായി, അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ഈ സമയമല്ല ഇതു നമസ്കരിക്കാൻ നല്ലതെന്ന് ഇവർക്ക് അറിഞ്ഞുകൂടേ?! നിശ്ചയം റസൂൽ (സ) പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: അവ്വാബീങ്ങളുടെ (പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് സദാ പശ്ചാത്താപം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവരുടെ ളുഹാ) നമസ്കാരം  വെയില് ചൂടായി ഒട്ടകക്കിടാങ്ങൾ എരിഞ്ഞുപൊളളുന്ന സമയമത്രെ..

(മുസ്ലിം: 1780).


ഇമാം നവവി [റഹ് ] പറയുന്നു ;


والأواب : المطيع , وقيل : الراجع إلى الطاعة . وفي ( الحديث )  : فضيلة الصلاة هذا الوقت .. ( و) هو أفضل وقت صلاة الضحى ,

 അവ്വാബ് എന്നാൽ അനുസരണയുള്ള അടിമ എന്നാണ് ഈ നമസ്കാരത്തിന്റെ ശ്രെഷ്ട്ട സമയം സൂര്യൻ ഉദിച്ചു മധ്യാഹ്നത്തിൽ എത്തും മുൻപാണ് . [ശറഹ് മുസ്ലിം ] 


എന്നാൽ വ്യപകമായി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നത് മഗ്രിബിനും ഇശാകും ഇടയിൽ ആണ് ഈ നമസ്ക്കാരം എന്നാണു . ഇവ്വിഷയകമായി വന്ന  റിപ്പോർട്ടുകൾ പരിശോധിക്കാം ;


عن ابن عباس قال : قال رسول اللَّه صلى اللَّه عليه وسلم : " من صلى أربع ركعات بعد المغرب قبل أن يتكلم رفعت له في عليين ، وكان كمن أدرك ليلة القدر في المسجد الأقصى ، وهي خير من قيام نصف ليلة


ഇമാം ദൈലമി മുസ്നദ് ഫിർദൗസിലും , അബ്ദുറസാഖും , ഇബ്ൻ അബീ ശൈബയും മുസന്നഫിലും ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട് 

ഇമാം ശൗക്കാനി പറയുന്നു ;  ഹാഫിദ്‌ ഇറാഖി ഇഹ്യ്യയുടെ തഖ്‌രീജിൽ ഈ ഹദീസ് ദഈഫ് ആണെന്ന് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട് 

وقال العراقي : وسنده ضعيف [ഫൈദുൽ കദീർ 6  /216 ] 


കൂടാതെ ഇറാഖി പറയുന്നത് ഇതിന്റെ സനദിൽ അജ്ഞാതന്മാരും നിഷിദ്ധമായവരും ഉണ്ട് എന്നാണ് 

قال العراقي : وفي إسناده جهالة ونكارة 

ഈ റിപ്പോർട്ടിലെ യസീദ് ഇബ്ൻ ഹാറൂൻ മജ്ഹൂൽ ആണ്.

عن مكحول يبلغ به النبي صلى الله عليه وسلم قال : من صلى بعد المغرب ركعتين قبل أن يتكلم كُتبتا في عليين

[ഇബ്ൻ അബീശൈബ , അബ്ദുറസാഖ് , ഇബ്ൻ മൻസൂർ]


ഇത് മുർസൽ ആയ റിപോർട്ട് ആണ് മഖ്ഹൂൽ താബിഈ ആണ്


عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏ "‏ مَنْ صَلَّى بَعْدَ الْمَغْرِبِ سِتَّ رَكَعَاتٍ لَمْ يَتَكَلَّمْ بَيْنَهُنَّ بِسُوءٍ عُدِلْنَ لَهُ بِعِبَادَةِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ سَنَةً ‏


അബൂഹുറൈറ [റ ] വില നിന്നും നബി [സ ] പറഞ്ഞു ; ആരെങ്കിലും മഗിരിബ് നമസ്കാരാനന്തരം ആറ് റക്അത്ത് നമസ്കരിക്കുകയും അതിനിടയിൽ അനാവശ്യ സംസാരങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്താൽ അതയാൾക്ക് പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ ഇബാദത്തിന് സമമാണ്. [ തിർമുദി 435  , ഇബ്ൻ മാജ 1167 ]

‏عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي خَثْعَمٍ‏ ‏مُنْكَرُ الْحَدِيثِ


ഇമാം ബുഖാരി പറയുന്നു ; ഉമർ ഇബ്ൻ അബീ ഹൈസത്തിന്റെ ഹദീസ് നിഷിദ്ധമാണ് [കാശിഫ് 2 / 64 ,മീസാൻ 3/ 211 ]


- عن ابن عمر قال : سمعت النبي صلى اللَّه عليه وسلم يقول : من صلى ست ركعات بعد المغرب قبل أن يتكلم غفر له بها خمسين سنة


[ മുഖ്തസ്സിർ ക്വിയാം ലൈൽ 131 ]


قال أبو زرعة : منكر الحديث .وقال ابن حبان : يقلب الأخبار

ഇമാം അബൂ സുർഅത്ത് ; ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹദീസുകൾ നിഷിദ്ധമാണ് 

ഇബ്ൻ ഹിബ്ബാൻ ; വാർത്തകൾ തലകീഴാക്കും 

[മീസാൻ (3/681] 


ഈ വിഷയകമായി വന്നിട്ടുള്ള സകല ഹദീസും ദുർബലമാണ് . ഒരു കർമ്മം രൂപപ്പെടുത്താൻ ഇത്തരം തെളിവുകൾ പര്യാപ്ത്യമല്ല .




സിഹ്റുന്നബി ഹദീസ് സ്വീകാര്യമെന്നോ ?




സിഹ്ർ എന്നാൽ സൃഷ്ടികളെ ആരാധിക്കലാണ്. അങ്ങനെ ആരാധിച്ചാൽ അവർ സാഹിറിനെ സഹായിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇത് തികച്ചും കുഫ്ർ ആണ്. അല്ലാഹുവിൽ ആവിശ്വസിക്കലാണ്. അവന് പങ്ക്കാരില്ല. സൃഷ്ടികളോട് നടത്തുന്ന ആരാധനക്ക് ഒരു പ്രതിഫലനവും ഇല്ല. അവർക്ക് മനുഷ്യരെ സഹായിക്കാനാകില്ല.
അതിനാൽ സിഹ്ർ ഫലിക്കില്ല.

*അപ്പോൾ മൂസാ നബിക്ക് ഫലിച്ചതോ?*

അത് കേവലം കൺകെട്ട് വിദ്യയാണ് 
അതല്ല തർക്കത്തിലുള്ള സിഹ്ർ. ഭാഷയിൽ കൺകെട്ടിനും സിഹ്ർ എന്ന് തന്നെയാണ് പറയുക. എന്ന് വെച്ച് അത് അഭിചാരത്തിന്റെ പ്രതിഫലനത്തിന് തെളിവല്ല.ആ സിഹ്ർ ചെയ്യാൻ സൃഷ്ട്ടികളെ ആരാധികേണ്ട കാര്യമില്ല. അത് പ്രയത്നത്തിലൂടെ പഠിച്ചെടുക്കുന്ന വിദ്യാകളാണ്. അതിന് ഉപകാരണങ്ങളും, ഭൗതികവസ്തുക്കളുമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അത് എന്തിനു ഉപയോഗിക്കുന്നു എന്നത് ആശ്രയിച്ചിരിക്കും അതിന്റെ ഇസ്ലാമിക വിധി പറയുക. ദിവ്യത്വം സ്ഥാപിച്ചെടുക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചാൽ, അതിലൂടെ മനുഷ്യ ദൈവമാകാൻ നോക്കിയാൽ, ഔലിയയാകാൻ ശ്രമിക്കൽ കുഫ്ർ ആണ്.

*പക്ഷെ മുഹമ്മദ്‌ നബിക്ക് ഫലിച്ചതായി ഹദീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഉണ്ടല്ലോ? സ്വഹീഹൈനീയിൽ വരെ ഉണ്ട്*

ശരിയാണ്, മറ്റു പല ഹദീസുകളെയും പോലെ സ്വഹീഹൈനിയിലും മുസ്‌നദ്കളിലും, മുസന്നഫ്കളിലും, സുനനുകളിലും ഒക്കെ ഉണ്ട്. അത് ഒരു കാര്യം സ്ഥാപിതമാകാൻ രേഖയല്ലലോ,അതിൽ വന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ  ആദിലായ റാവികൾ മുഖേനയും, മുത്തസ്സിലായ പരമ്പരയിലൂടെയും,ഓർമ്മശക്തിയിൽ സമ്പൂർണ്ണനായ റാവികൾ മുഖേനയും, ന്യൂനതകൾ ഒന്നുമില്ലാതെയും, ശാദ്ദ് ആകാതെയും ഉദ്ധരിച്ചു വരണം. അല്ലാതെ കേവലം പണ്ഡിതൻമാരുടെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ മാത്രം അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരു റിപ്പോർട്ടും സ്വഹീഹ് എന്നോ ദഈഫ് എന്നോ പറയാൻ പറ്റില്ല. ഉദാഹരണത്തിന് ; ഇമാം ബുഖാരി സ്വീകാര്യനാകുന്ന ചില റാവികളെ  ഇമാം മുസ്‌ലിം സ്വീകാര്യരായി കരുതുന്നില്ല അതേപോലെ തന്നെ മറിച്ചും . അബൂ സുബൈർ അൽ മക്കി എന്ന റാവിയെ ഇമാം ബുഖാരി  സ്വീകാര്യനല്ല എന്ന് പറയുന്നു അയാളിൽ നിന്ന് ഇമാം മുസ്‌ലിം തൻറെ സ്വാഹീഹിൽ തെളിവ് പിടിച്ചത് 248 ഹദീസാണ് .ഇമാം ബുഖാരി 4 ഹദീസുകൾ മുത്താബിയായി മാത്രമാണ് ഉദ്ധരിച്ചത് . അപ്പോൾ ഇമാം മുസ്‌ലിം ധാരാളം ഹദീസുകൾ തൻറെ സ്വഹീഹിൽ ഒരു റാവിയിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിച്ചു എന്നത് ആ റാവിയെയോ ,ആ ഹദീസിനെയോ സ്വാഹീഹ്‌ ആക്കുന്നില്ല . ഹിശാം 1000 ഹദീസ് പറഞ്ഞു എന്നത് കൊണ്ട് അത് മുഴുവനും സ്വഹീഹ് എന്നർത്ഥമില്ല . 

*ഇബ്നു ഹജർ അസ്ഖലാനി അടക്കം പലരും ഈ ഹദീസ് സ്വഹീഹ് എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടല്ലോ?*

അതെ പലരും ഇത് സ്വഹീഹ് ആക്കാനാണ് ശ്രമിച്ചത്. അതിനു വേണ്ടി അവർ മുഹമ്മദ്‌ നബിയെ വരെ പിശാചുകൾക്ക് ഉപദ്രവിക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട് എന്ന് വാദിക്കുന്നു പക്ഷെ മതിയായ തെളിവ് ഉദ്ധരിക്കുന്നില്ല എന്ന് മാത്രം. നബിയെ ഉപദ്രവിക്കാൻ പിശാച്ചിന് സാധിക്കില്ല എന്നതിനാണ് പ്രമാണമുള്ളത്.കൂടാതെ ഹിഷാം ഇബ്നു ഉർവ്വയുടെ തദ്ലീസിൽ നിന്ന് രക്ഷപെടുത്താൻ യഹിയ്യഇബ്നു ഖത്താനിൽ(ഹി -198)നിന്ന് 'അൻ അന' യില്ലാത്ത ഒരു റിപ്പോർട്ട്‌ വരെ ഉദ്ധരിച്ചു അസ്ഖലാനി പ്രതിരോധം തീർക്കുന്നുണ്ട്. പക്ഷെ അത് വിഫലമാണ് കാരണം ഇബ്നു ഖത്താനിന് മുൻപ് ഹിഷാമിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിച്ചവർ (ഇബ്നു ജൂറൈജ്- ഹി 150)'അൻ അനയോടെയാണ് ഉദ്ധരിക്കുന്നത്. അത് കൊണ്ട് ഇബ്നു ഹജറിന്റെ വാദത്തിനു പ്രസക്തിയില്ല. 

*സിഹ്ർ ഫലിക്കില്ല എന്ന് പറയുന്നവർ പുത്തെൻവാദികളാണ് എന്ന്
ഇമാം മാസിരി പറയുന്നുണ്ടല്ലോ?*

അതിനു അദ്ദേഹം നിരത്തിയ ന്യായം എന്താണ്? തെളിവിന്റെ അടിസ്ഥാനമില്ലാതെ ഒരു കാര്യം പറയലാണ് പുത്തെൻവാദം. കെട്ടുകളിൽ മന്ത്രിച്ചു ഓതൽ സിഹ്ർ ആണെന്നും അത് ചെയ്യൽ ശിർക്കാണെന്നും നബി (സ ) പഠിപ്പിക്കുന്നു. സിഹ്റിന്റെ പ്രതിഫലനത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നവർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ കടക്കില്ലെന്നും നബി (സ ) പഠിപ്പിക്കുന്നു. സിഹ്റിൽ പെട്ട തിവ്ല്ലത് ശിർക്കാണ് എന്നും നബി (സ ) പഠിപ്പിക്കുന്നു. അപ്പോൾ പ്രമാണങ്ങളുടെ പിൻബലത്തിൽ പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങളെ എങ്ങിനെ ബിദ്അത് എന്ന് വിളിക്കും? പിശാച്ചിന് പ്രവാചകനെ ഉപദ്രവിക്കാനാകും എന്ന് പറഞ്ഞതിന് തെളിവ് സമർപ്പിക്കേണ്ടത് ആ വാദം പറഞ്ഞ ഇമാം മാസിരിയാണ്.കൂടാതെ ഈ പ്രസ്താവനയിലൂടെ അദ്ദേഹം ഇമാം അബൂഹനീഫയെയും, ഇബ്നു ഹസമിനേയും, ഉസ്തിർബാദിയെയും, ജസ്സാസിനെയുമാണ് പുത്തെൻ വാദി എന്ന് ആക്ഷേപിക്കുന്നത്.

*ഹിഷാം മുദല്ലിസ്സാണ്  അതിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നൂറുകണക്കിന് ഹദീസ് നിങ്ങൾ തള്ളുമോ?*

അദ്ദേഹം അവസാന കാലത്താണ് 'അൻ അബീഹി അൻ ആയിശാ ' എന്ന് പറഞ്ഞു ഹദീസുകൾ ഉദ്ധരിക്കാൻ തുടങ്ങിയത്. യുവത്വത്തിൽ ഉദ്ധരിച്ച ഹദീസുകൾ സ്വീകര്യമാണ്. കൂടാതെ 'അൻ അബീഹി അൻ ആയിശാ 'എന്ന റിപ്പോർട്ടുകളിൽ വന്നിട്ടുള്ള ഹദീസുകൾ മറ്റു ശാഹിദുകൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ സ്വീകരയമാകും. ഇതാണ് പൊതുവായ ഉസൂൽ. 
ഉദാഹരണം : സംഗീതത്തിന്റെ ഹദീസ്.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، دَخَلَ عَلَيْهَا وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَهَا يَوْمَ فِطْرٍ أَوْ أَضْحًى، وَعِنْدَهَا قَيْنَتَانِ ‏{‏تُغَنِّيَانِ‏}‏ بِمَا تَقَاذَفَتِ الأَنْصَارُ يَوْمَ بُعَاثَ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ مِزْمَارُ الشَّيْطَانِ مَرَّتَيْنِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم
ഈ ഹദീസ് ഈ ഒരു തരീക്കിലൂടെ മാത്രമല്ല വന്നിട്ടുള്ളത്. ഹിഷാമിന്റെ അൻ അന ഇല്ലാതെയും വന്നിട്ടുണ്ട്.ഇമാം മുസ്‌ലിമുദ്ധരിക്കുന്ന
റിപ്പോർട്ടിൽ ഹിഷാമില്ലാതെ വന്നിട്ടുണ്ട്.
حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا عَمْرٌو، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَهُ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدِي جَارِيَتَانِ تُغَنِّيَانِ بِغِنَاءِ بُعَاثٍ فَاضْطَجَعَ عَلَى الْفِرَاشِ وَحَوَّلَ وَجْهَهُ فَدَخَلَ أَبُو بَكْرٍ فَانْتَهَرَنِي وَقَالَ مِزْمَارُ الشَّيْطَانِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم

അതിനാൽ ഹിഷാമിന്റെ മേൽ റിപ്പോർട്ട് സ്വീകര്യമാണ്. ഹദീസ് സ്വഹീഹ് ആണ്. ഹിഷാം മാത്രം
 തദ്ലീസോടെ ഉദ്ധരിക്കുന്നത് മാത്രമാണ് ദുർബലം. അത് വളരെ കുറവ് ഹദീസുകൾ മാത്രമേയുള്ളൂ. ഇനി ഒരു റാവി ഉദ്ധരിക്കുന്ന ഹദീസിന്റെ എണ്ണം നോക്കിയല്ല അയാൾ സ്വീകാര്യനാകുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദില്ലത് ( യോഗ്യതകൾ) പരിഗണിച്ചാണ്. ഇസ്മായിൽ ഇബ്നു അബ്ദുല്ല എന്ന ബുഖാരിയുടെ റാവി ദുർബലനാണ് എന്ന് മുഹദ്ദിസുകൾ പറയുന്നു.
وَهَذَا الْحَدِيثُ مُنْكَرٌ عَنْ مَالِكٍ وقال النسائي: إسماعيل بن أبي أويس ضعيف.وَقَالَ النَّضر بن سَلمَة الْمروزِي هُوَ كَذَّاب وَقَالَ يَحْيَى: لَيْسَ بِشَيْءٍ
ഇമാം ജുർജാനി പറഞ്ഞു മാലിക്കിൽ നിന്നുള്ള ഹദീസുകൾ ഉപേക്ഷിക്കണം, നസാഈ പറഞ്ഞു ദുർബലൻ ഇബ്നു മഈൻ പറഞ്ഞു ഇദ്ദേഹം ഒന്നുമല്ല.
(ദുഅഫാ വൽ മത്റൂകീൻ ഇബ്നു ജൗസ്സി, തഹ്ദീബ് )
 പക്ഷെ ബുഖാരി അയാളിൽ നിന്ന് 227 ഓളം ഹദീസ് സ്വഹീഹിൽ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അത് കൊണ്ട് അയാൾ ആദിൽ ആണെന്ന്
വാദിക്കാൻ പറ്റുമോ? അദ്ദേഹം പിഴവ് വരുത്തുന്നവൻ എന്നും ഓർമ്മ ശക്തി കുറഞ്ഞവൻ എന്നും ഇമാം അബുഹാതിം റാസി പറയുന്നു. ഹദീസ് സ്വഹീഹ് ആകാൻ റാവികൾ ഓർമ്മ ശക്തിയുള്ളവരാകണം എന്നോർക്കണം. അതിനാൽ ഒരു ദുർബലാണോ, വിമർശിതനോ ധാരാളം ഹദീസ് ഉദ്ധരിച്ചു എന്നത് കൊണ്ട് തികാത്ത് ആകുന്നില്ല.

*ഹിഷാം ഇല്ലാത്ത വേറെ സനദിലൂടെ ഈ ഹദീസ് വന്നിട്ടുണ്ടല്ലോ*

ശരിയാണ് സുലൈമാൻ ഇബ്നു മിഹ്റാൻ വഴിയും, അമ്ര ബിന്തു അബ്ദുറഹ്മാൻ വഴിയും, അബൂ സലമത് ഇബ്നു അബ്ദിറഹ്മാൻ വഴിയും ഒക്കെ വന്നിട്ടുണ്ട്. പക്ഷെ ഈ തരീക്കുകളും ഇല്ലത്തുള്ളവയാണ്. ദൈർഘ്യം മൂലം വിവരിക്കുന്നില്ല.
ഓരോ സനദും പരിശോധിച്ച ശേഷമാണ് പറയുന്നത്. അതിൽ മുർസലുകളും, മുൻഖത്തിഉകളും ഒക്കെ ഉണ്ട്.

*പൂർവ്വികരായ ഒരു പണ്ഡിതൻ എങ്കിലും ഈ ഹദീസിനെ വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ടോ മുഅതിസിലിയായ  ജസ്സാസ് അല്ലാതെ?*

ആശ്ചര്യം! ഹനഫീ മദ്ഹബിലെ മുഫ്തിയും, ഫഖീഹും,മുജ്ത്തഹിദായ പണ്ഡിതനാണ് അബൂബക്കർ അഹ്മദ് ഇബ്നു അലി അൽ റാസി ജസ്സാസ്.
هو الإمامُ العلَّامةُ المُفتي المجتَهِد, عَلَمُ العراق أبو بكر أحمدُ بنُ عليٍّ الرازي الجَصَّاصُ، الفقيهُ الحنفي
الطبقات السنية في تراجم الحنفية (1/122)
ആബിദും, സാഹിദുമാണ് അദ്ദേഹം.
ദഹബി അദ്ദേഹത്തെ പറ്റി ഒരു "ഖീല" ഉദ്ധരിച്ചത് അദേഹത്തിന് മുഅത്തിസിലി ആശയത്തോട് ചായ്‌വുണ്ട് എന്നാണ്. അത് പൊക്കി പിടിച്ചു മഹാനായ ഇമാമിനെ ആക്ഷേപിക്കുന്നത് ഗൗരവമായ കാര്യമാണ്. സിഹ്റിന്റെ ഹദീസ് വിമർശിച്ചതിന്റെ പേരിലാണ് ഇബ്നു തൈമിയ അദ്ദേഹത്തെ മുഅത്തിസിലിയത് ആരോപിക്കുന്നത്. അത് കൊണ്ട് വലിയ കാര്യമില്ല. കാരണം ഇത്തരം വിമർശനം ഇബ്നു തൈമിയയെ കുറിച്ചും എന്തിന് ഇമാം ബുഖാരിയെ കുറിച്ച് പോലും ഉണ്ട്. ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഹാഫിദ് ഇമാം മുഹമ്മദ്‌ ഇബ്നു യഹിയ്യ ദുഹ് ലി ഇമാം ബുഖാരിയെ ജാഹ്മിയ്യക്കളിലെ ലഫ്ദിയ്യക്കളിലാണ് ഉൾപെടുത്തിയത്.  അതു കൊണ്ട് ഇമാം ബുഖാരി ജാഹ്മിയ്യായാണെന്ന് നിങ്ങൾ പറയുമോ? ഇമാം ജസ്സാസിനെ ആക്ഷേപിച്ച്  രക്ഷപെടാൻ നിങ്ങൾക് കഴിയില്ല. അദ്ദേഹം തന്റെ തഫ്സീറിൽ പ്രസ്തുത ഹദീസ് നിർമ്മിതമാണ് എന്നാണ് പറഞ്ഞത്. ഖുർആനിൻ വിരുദ്ധമാണ് എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ.









പെരുന്നാൾ തക്ബീർ

ബലി പെരുന്നാൾ രാവ് മുതൽ പള്ളികളിൽ എല്ലാ ജമാഅത്തിന് ശേഷവും കൂട്ടമായി തക്ബീർ ചൊല്ലുന്നതായി കാണുന്നു ഇതിന് പ്രവാചക ചര്യയിൽ തെളിവുണ്ടോ . അല്ലെങ്കിൽ ബിദ്അത്ത് ആകുമോ ഇത്?

ഉത്തരം :

لِّيَشْهَدُوا۟ مَنَٰفِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا۟ ٱسْمَ ٱللَّهِ فِىٓ أَيَّامٍ مَّعْلُومَٰتٍ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِّنۢ بَهِيمَةِ ٱلْأَنْعَٰمِ ۖ فَكُلُوا۟ مِنْهَا وَأَطْعِمُوا۟ ٱلْبَآئِسَ ٱلْفَقِيرَ

അവര്‍ക്ക് പ്രയോജനകരമായ കാര്യങ്ങളില്‍ അവര്‍ സന്നിഹിതരാകുവാനും, ചില നിശ്ചിത ദിവസങ്ങളില്‍ - തങ്ങള്‍ക്ക് നല്‍കിയിയിരിക്കുന്ന കന്നുകാലി മൃഗങ്ങളുടെമേല്‍ (അവയെ അറുത്ത് ബലികഴിക്കുമ്പോള്‍) - അല്ലാഹുവിന്റെ നാമം അവര്‍ കീര്‍ത്തനം ചെയ്യുവാനും വേണ്ടിയാകുന്നു(അത്). അങ്ങിനെ, അവയില്‍ [ആ കന്നുകാലികളില്‍] നിന്ന് നിങ്ങള്‍ തിന്നുകൊള്ളുകയും, ദരിദ്രനായ പരവശന് ഭക്ഷണം നല്‍കുകയും ചെയ്യുവിന്‍.
( ഹജ്ജ് - 22:28)
നിശ്ചിത ദിവസങ്ങൾ എന്ന് പറഞ്ഞത് അയ്യാമു തശ്രീക്കിനെ സംബന്ധിച്ചാണ്. 
സഹാബികൾ ഇതനുസരിച് തക് ബീർ മുഴക്കിയിരുന്നു.

عن ابن عمر أنه كان يغدو يوم العيد ويكبر ويرفع صوته حتى يبلغ الإمام

ഇബ്ൻ ഉമർ [റ ] ഉച്ചത്തിൽ തക്ബീർ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് മുസല്ലയിലേക്ക് പുറപ്പെടും നമസ്കാര സ്ഥലത്തു എത്തിയതിനുശേഷം ഇമാം വരുന്നത് വരെ തക്ബീർ ചൊല്ലും " [മുസന്നഫ് ഇബ്ൻ അബീ ശൈബ 615 / 1 ]


وَلِتُكْمِلُوا۟ ٱلْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا۟ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

നിങ്ങള്‍ എണ്ണം പൂര്‍ത്തിയാക്കുവാന്‍ വേണ്ടിയും, നിങ്ങള്‍ക്ക് അല്ലാഹു സന്‍മാര്‍ഗം കാണിച്ചു തന്നതിന്‍റെ പേരില്‍ നിങ്ങള്‍ അവന് 'തക്ബീര്‍' [മഹത്വകീര്‍ത്തനം] നടത്തുവാന്‍ വേണ്ടിയും, നിങ്ങള്‍ നന്ദി കാണിക്കുവാന്‍ വേണ്ടിയുമാകുന്നു (ഇതെല്ലാം നിശ്ചയിച്ചത്).
(അല്‍ ബഖറഃ - 2:185)
 ഇമാം ശാഫീഈ (റഹ് )പറയുന്നു : ഖുർആനിൽ പാണ്ഡിത്യമുള്ള വിശ്വാസ്തര പണ്ഡിതന്മാർ പറഞ്ഞത്,"നിങ്ങള്‍ എണ്ണം പൂര്‍ത്തിയാക്കുവാന്‍ വേണ്ടിയും, നിങ്ങള്‍ക്ക് അല്ലാഹു സന്‍മാര്‍ഗം കാണിച്ചു തന്നതിന്‍റെ പേരില്‍ നിങ്ങള്‍ അവന് 'തക്ബീര്‍' [മഹത്വകീര്‍ത്തനം] നടത്തുവാന്‍ വേണ്ടിയും, നിങ്ങള്‍ നന്ദി കാണിക്കുവാന്‍ വേണ്ടിയുമാകുന്നു" ഇത് റമദാനിന്റെ അവസാന ദിവസം സുര്യസ്തമാന ശേഷമാണ്.
ശാഫീഈ തുടരുന്നു : ശവ്വാലിന്റെ ഹിലാൽ കാണുമ്പോൾ ജനങ്ങൾ എല്ലാരും ഒറ്റക്കോ കൂട്ടമായോ പള്ളിയിൽ വച്ചോ, ചന്തയിൽ വെച്ചോ, തെരുവുകളിലോ എവിടെയായാലും ഉച്ചത്തിൽ തക്ബീർ ചൊല്ലലാണ് ഞാൻ ഇഷ്ട്ടപ്പെടുന്നത്.
സ്വാലിഹ് ഇബ്നു മുഹമ്മദ്‌ സാഇദ (റഹ് ) നിവേദനം : ഉർവ്വത് ഇബ്നു സുബൈർ, സഈദ് ഇബ്നു മുസയ്യിബ്, അബൂസലമത്ബ്നു അബ്‌ദിറഹ്മാൻ, അബൂബക്കർ ഇബ്നു അബ്‌ദിറഹ്മാൻ എന്നിവരൊക്കെ ഈദുൽ ഫിത്റിന്റെ രാവിൽ പള്ളിയിൽ വെച്ച് ഉച്ചത്തിൽ തക്ബീർ ചൊല്ലുമായിരുന്നു.
യസീദ് ഇബ്നു ഹാദി(റഹ് )നിന്ന് നിവേദനം : നഫീഅഇബ്നു ജുബൈർ ഈദ് ദിനത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ തക്ബീർ ചൊല്ലി മുസ്‌ലയിലേക്ക് പുറപ്പെടും.
(അൽ ഉമ്മ് 2/486-487)

عن الزهري قال : كان الناس يكبرون في العيد حين يخرجون من منازلهم حتى يأتوا المصلى وحتى يخرج الإمام فإذا خرج الإمام سكتوا فإذا كبر كبروا

ഇമാം സുഹ്‌രി [റ ] പറയുന്നു ; ഈദ് ദിനത്തിൽ ജനങ്ങൾ അവരുടെ വീടുകളിൽ നിന്നും തക്ബീർ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് പുറത്തു വരും നമസ്കാര സ്ഥലത്തു എത്തിയതിനുശേഷം ഇമാം വരുന്നത് വരെ തക്ബീർ ചൊല്ലും [മുസന്നഫ് ഇബ്ൻ അബീ ശൈബ 615 / 11 ]
വിശുദ്ധ ഖുർആനിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സലഫുകൾ മനസ്സിലാക്കിയ ചര്യ അതാണ്. ഈദ് ദിനങ്ങളിൽ മുസ്ലിം ഭാവനങ്ങളിൽ നിന്നും ശവ്വാലിന്റെ രാവ് മുതലും , ദുൽ ഹജ്ജ് പത്തിന്റെ ദിനം മുതലും തക്ബീർ മുഴങ്ങട്ടെ. ഇസ്ലാമിന്റെ പ്രതാപം വീണ്ടും ഉയരട്ടെ.

അന്ധവിശ്വാസം - ജിന്ന്

 


*നമ്മുടെ നാട്ടിലുള്ള പലരും പിശാച് ബാധയെയും, പൈശാചിക ഉപദ്രവങ്ങളെയും വസ്വാസില്‍ ഒതുക്കി നിര്‍ത്താനും, അതിനപ്പുറത്തുള്ള ഉപദ്രവങ്ങള്‍ പിശാചിന് സാധിക്കില്ലെന്നോ, മുവഹ്ഹിദിനെ പിശാച് ഉപദ്രവിക്കുകയില്ലെന്നോ ഉള്ള പ്രചാരണങ്ങള്‍ നടത്താന്‍ വ്യാപകമായി പരിശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്.പിഴച്ച കക്ഷികളില്‍ പെട്ട മുഅ്തസലികളും അവരുടെ നേതാക്കന്മാരായ അലി അല്‍-ജുബ്ബാഈ, റാസി, സമഖ്ഷരി പോലുള്ളവരും, റാഫിദികളില്‍ പെട്ട ചില കക്ഷികളുമാണ് യഥാര്‍ഥത്തില്‍ ഈ വിശ്വാസത്തെ നിഷേധിച്ചവരായുള്ളൂ* (അഹ്കാമുറുഖാ വത്തമാഇം:113, ബുര്‍ഹാനുശ്ശര്‍ഇ ഫീ ഇഥ്ബാതില്‍ മസ്സിവസ്സര്‍അ്:8)

ഗൾഫിലെ സലഫി പണ്ഡിതന്മാരുടെ  ബുക്കിലെ പരാമർശം കടമെടുത്തു നവ യാഥാസ്ഥികർ വിമർശിക്കുന്നത് വിശുദ്ധഖുർആനിനെയാണ് . കൂടാതെ ഇമാം റാസിയെ പിഴച്ച കക്ഷികളിൽ എണ്ണിപ്പറയുകയും ചെയ്യുന്നു . അല്ലാഹുവിൻറെ പാശം കൈവിട്ടാൽ ഒരു ഗതിയില്ലാത്തവരായിത്തീരും . വർത്തമാന കല സംഭവങ്ങൾ അതൊക്കെയാണ് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത് . മുസ്ലിംകളിലെ അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെയും , അനാചാരങ്ങളെയും ഖുർആൻ കൊണ്ടും സുന്നത് കൊണ്ടും തടയുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തിൽ ആരംഭിച്ച ഒരു മഹാ പ്രസ്ഥാനത്തിൻറെ പിന്മുറക്കാർ തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്നും ബഹുദൂരം അകന്നു പോയിരിക്കുന്നു . അടിസ്ഥാന വിശ്വാസങ്ങളിൽ പോലും ഭിന്നിപ്പായി ചിന്ന ഭിന്നമായിരിക്കുന്നു .

ജിന്ന് ,ഒടിയൻ , മറുത , പുള്ള് , സിഹ്ർ , കണ്ണേർ . നാവേറ് തുടങ്ങിയ ശിർക്ക് കടന്നുവരുന്ന അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെ വെള്ളപൂശുന്ന നിലയിലേക്ക് അധഃപതിക്കുകയും പൗരോഹിത്യത്തിൻറെ  ചിഹ്നമായ പണ്ഡിതപൂജയും , തക്ലീദും  വേര് പിടിക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു, അദൃശ്യ സൃഷ്ടികളായ ജിന്ന് ,മലക്ക് എന്നിവയെ കുറിച്ച് പല വികല വിശ്വാസങ്ങളിലേക്കും നവോഥാന പ്രസ്ഥാനം പോയി എന്നത് ലജ്‌ജാവഹമായ കാര്യമാണ് . ഈ വികല വിശ്വാസങ്ങൾ മൂലം അടിസ്ഥാന വിശ്വാസങ്ങളിൽ പോലും പിഴവ് സംഭവിച്ചു എന്നതാണ് വാസ്തവം .  ഹദീസുകളെ സ്വീകരിക്കുന്ന വിഷയത്തിൽ പുതിയ ചിന്താധാര ഉടലെടുത്തതാണ്‌ ഈ മാറ്റങ്ങൾകൊക്കെയുള്ള ഒരു   കാരണം.  സംഘടനാ പരമായ കാരണങ്ങളാണ് മൂലകാരണം . അതിനെ മറക്കാൻ വേണ്ടി ആസൂത്രണം ചെയ്തതാണ് ഈ പുതിയ മന്ഹജ് . സ്വഹീഹായ ഹദീസുകൾ സ്വീകരിക്കാനുള്ള സലഫുകളുടെ മാതൃകകളെ ഒഴിവാക്കുകയും പകരം ഖലഫുകളായ പണ്ഡിതന്മാരുടെ മന്ഹജ് സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു . ഈ വിഷയങ്ങളിൽ അണികളെ സാക്രിയമാകുകയും സംഘടനാതലത്തിൽ നടക്കുന്ന അപചയങ്ങളെ മറക്കുകയും ചെയ്തു . ഇന്ന് മുജാഹിദ് വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിൽ തൗഹീദിൽ പോലും ഒരു ഏകീകരണമില്ല . എന്താണ് ശിർക്ക് എന്ന് പോലും ഏകീകരണമില്ല . നവോഥാന പ്രസ്ഥാനം മുന്നോട്ട് വെച്ച തൗഹീദ് മനസ്സിലാക്കാൻ അബ്ദുൽ ഖാദർ മൗലവി രചിച്ച ഈ ഗ്രന്ഥം വായിച്ചാൽ മതി .

"എല്ലാ പ്രാർത്ഥനകളും എല്ലാ നേർച്ചകളും എല്ലാ ബലികളും എല്ലാ സഹായർത്ഥനകളും എന്ന് വേണ്ട എല്ലാ ആരാധനകളും അവർ അല്ലാഹുവിന്നായി മാത്രം ചെയ്യുന്നതിനാകുന്നു വിശുദ്ധ നബി അവരോട് പൊരുതിയത് എന്ന് നിനക്ക് ബോധ്യപ്പെട്ടല്ലോ. അല്ലാഹുവിന്ന് ഭരണാധികർത്തൃത്വത്തിലുള്ള ഏകത്വത്തെ കുറിച്ച് വിശ്വസിച്ചിരുന്നത് കൊണ്ട് മാത്രം അവർക്ക് ഇസ്ലാമിൽ പ്രവേശനം ലഭിച്ചില്ലെന്നും ഔലിയാക്കൾ, നബിമാർ, മലക്കുകൾ ഇവരുടെ ശുപാർശയെയും അത് വഴി തങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടാകുമെന്ന് കരുതിയ ദൈവ സാമിപ്യത്തെയും കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ വിശ്വാസത്തെയാണ് നബി (സ )എതിർത്തതെന്നും നീ മനസ്സിലാക്കിയാൽ ദൈവദൂതന്മാർ ജനങ്ങളോട് ആവശ്യപ്പെട്ടതും ബഹുദൈവ ആരാധകൻമാർ  നിരസിച്ചതുമായ തൗഹീദ് ഇന്നതാണെന്ന് നിനക്ക് ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയും. ഈ ഏകത്വമാകുന്നു ലാ ഇലാഹ ഇല്ലാല്ലാഹ് എന്നതിൽ അന്തർ ഭവിച്ചിരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ മേൽ പറഞ്ഞ ആരാധനകൾ ആർക്കായി ചെയ്യുന്നുവോ അത് മലക്കായിരിക്കട്ടെ നബി ആയിരിക്കട്ടെ വലിയ്യോ ഖബറോ ജിന്നോ ആയിരിക്കട്ടെ അതിനായിരുന്നു അവർ  ഇലാഹ് എന്ന് പറഞ്ഞത്. ഇലാഹ് എന്നത് കൊണ്ട് സൃഷ്ടാവ്, സംരക്ഷകൻ നിയന്താവ് എന്നിവയെ അവർ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നില്ല.ഈ ഗുണങ്ങളെല്ലാം ഏകനായ അല്ലാഹുവിനുള്ളതാണ് എന്ന് അവരും അറിഞ്ഞിരുന്നു".

(അത്തൗഹീദ് )

അല്ലാഹു നൽകിയ കഴിവ് കൊണ്ട് സഹായിക്കും എന്ന് പറഞ്ഞു ഔലിയാക്കളെയോ , അമ്പിയാക്കളെയോ , മലക്കുകളെയോ , ജിന്നുകളെയോ സഹായത്തിന് വിളിച്ചാൽ അത് ശിർക്കാണെന്നും , അവർക്ക് സഹായം ചെയ്യാനുള്ള കെല്പില്ല എന്നുമാണ് നവോഥാന പ്രസ്ഥാനം പഠിപ്പിച്ചത് എന്ന് വ്യക്തമായി . ഖലഫുകളായ ചില പണ്ഡിതന്മാരുടെ അബദ്ധ ആശയങ്ങൾ , വീക്ഷണങ്ങൾക്ക് വ്യാപകമായ പ്രചാരം നേടുകയും അങ്ങനെ ജിന്ന് ബാധ , സിഹ്‌ർ തുടങ്ങി നിരർത്ഥകമായ പല വിശ്വാസങ്ങൾ  മുസ്ലിംകളിൽ വ്യാപിക്കുകയും  ചെയ്തു . അതിന് അവർ ദുർബലമായ ഹദീസുകൾ തെളിവായി നിരത്തുകയും ചെയ്തു. അവയിൽ ചിലത് പരിശോധിക്കാം;. 

ثنا محمد بن مرزوق ، ثنا  مسلم بن إبراهيم ، ثنا صدقة ، يعني ابن موسى ، ثنا فرقد وهو السبخي ، عن سعيد بن جبير ، عن ابن عباس قال : كان النبي صلى الله عليه وسلم بمكة ، فجاءت امرأة من الأنصار فقالت : يا رسول الله ، إن هذا الخبيث قد غلبني . فقال لها : " إن تصبري على ما أنت عليه تجيئي يوم القيامة ليس عليك ذنوب ولا حساب " . قالت : والذي بعثك بالحق لأصبرن حتى ألقى الله . قالت : إني أخاف الخبيث أن يجردني . فدعا لها ، فكانت إذا خشيت أن يأتيها تأتي أستار الكعبة فتعلق بها وتقول له : اخسأ . فيذهب عنها . قال البزار : لا نعلمه يروى بهذا اللفظ إلا من هذا الوجه

 

നബി [സ ] മക്കയിലായിരുന്നു അന്നേരം അൻസാരികളിൽപെട്ട ഒരു സ്ത്രീ വന്നു നബി[സ ]യോട് പറഞ്ഞു ; അല്ലയോ നബിയെ തീർച്ചയായും ഈ വൃത്തികെട്ടവൻ (പിശാച് ) എന്നെ പരാജയപ്പെടുത്തി . അപ്പോൾ നബി പറഞ്ഞു നീ ക്ഷമിക്കുകയാണെങ്കിൽ നിനക്കു പരലോകത്തു കുറ്റവും വിചാരണയും ഇല്ലാത്തവളായി വരും . അവൾ പറഞ്ഞു അല്ലാഹുവിൽ തന്നെയാണേ സത്യം ഞാൻ ക്ഷമിക്കുക തന്നെചെയ്യും എൻറെ മരണം വരെയും  പക്ഷെ എന്നെ നഗ്‌നയാകുന്ന ആ വൃത്തികെട്ടവനെ ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നു . അപ്പോൾ നബി [സ] അവൾക്കുവേണ്ടി പ്രാർത്ഥിച്ചു . അതിന് ശേഷം പിശാച് സമീപിക്കുമെന്ന് ഭയപ്പെടുന്ന വേളയിൽ അവൾ കഅബയിലെ കില്ലക്ക് അടുത്തു ചെല്ലും എന്നിട്ട് അതിൽ പിടിച്ചു തൂങ്ങും എന്നിട്ടതിനോട് അവൾ അകന്നു പോ എന്ന് പറയും "

(ബസ്സാർ 5073 , ബിദായ വനിഹായ 9/ 63 )

ഈ ഹദീസിൻറെ സനദിൽ ഫർക്കദ് ഇബ്ൻ യഅകൂബ് സബഖി എന്ന റാവിയുണ്ട് അയാൾ ദുർബലനാണ്

وقال بن شاهين قال أحمد ليس بثقة قال النسائي ليس بثقة وقال يعقوب بن شيبة رجل صالح ضعيف الحديث وقال أبو حاتم ليس بقوي في الحديث وقال بن سعد وكان ضعيفا منكر الحديث فرقد أبو يعقوب السبخي عن سعيد بن جبير في حديثه مناكير قال يحيى القطان

ഇമാം ഇബ്ൻ ശാഹീൻ പറഞ്ഞു ; ഇമാം അഹമ്മദ് പറഞ്ഞത് ഇയാൾ വിശ്വസ്തനല്ല  എന്നാണ് , ഇമാം നസാഈ പറഞ്ഞു ;ഇയാൾ വിശ്വസ്തനല്ല , ഇമാം യഅകൂബ് ഇബ്ൻ ശൈബ പറഞ്ഞു ;സ്വാലിഹാണ് പക്ഷെ ഇയാളുടെ ഹദീസ് ദുർബലമാണ് ഇമാം അബൂഹാതിം പറഞ്ഞു ;ഹദീസിൽ ഇയാൾ പ്രബലനല്ല ഇമാം ഇബ്ൻ സഅദ്പറഞ്ഞു; ദുർബലനും വർജ്ജിക്കപ്പെടേണ്ടവനുമാണ് ഇമാം യഹിയ്യ ഇബ്ൻ ഖത്താൻ പറഞ്ഞു ;സഈദ് ഇബ്ൻ ജുബൈറിൽ നിന്നുള്ള ഇയാളുടെ റിപോർട്ട് വർജ്ജിക്കണം . (തഹ്ദീബ് തഹ്ദീബ് 8/ 7487 , താരീഖുൽ ബുഖാരി 7/ 9930 )

مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنِي عُيَيْنَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ، قَالَ لَمَّا اسْتَعْمَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى الطَّائِفِ جَعَلَ يَعْرِضُ لِي شَىْءٌ فِي صَلاَتِي حَتَّى مَا أَدْرِي مَا أُصَلِّي فَلَمَّا رَأَيْتُ ذَلِكَ رَحَلْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ ابْنُ أَبِي الْعَاصِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا جَاءَ بِكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَرَضَ لِي شَىْءٌ فِي صَلاَتِي حَتَّى مَا أَدْرِي مَا أُصَلِّي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذَاكَ الشَّيْطَانُ ادْنُهْ ‏"‏ ‏.‏ فَدَنَوْتُ مِنْهُ فَجَلَسْتُ عَلَى صُدُورِ قَدَمَىَّ ‏.‏ قَالَ فَضَرَبَ صَدْرِي بِيَدِهِ وَتَفَلَ فِي فَمِي وَقَالَ ‏"‏ اخْرُجْ عَدُوَّ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ الْحَقْ بِعَمَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُثْمَانُ فَلَعَمْرِي مَا أَحْسِبُهُ خَالَطَنِي بَعْدُ ‏

ഉസ്മാൻ ഇബ്ൻ അബുൽ ആസിൽ നിന്നും നിവേദനം : നബി [സ ] എന്നെ താ ഇഫിലെ ഗവർണ്ണർ  ആയിട്ട്  നിയോഗിച്ച കാലത്ത്  എനിക്ക് നമസ്കാരത്തിൽ സംശയങ്ങൾ നിരന്തരം വന്നുകൊണ്ടിരുന്നു . അവസാനം ഞാൻ നബി[സ ] യെ കാണാൻ പുറപ്പെട്ടു . അപ്പോൾ നബി [സ ] ചോദിച്ചു നീ എന്തിനാണ് ഇങ്ങോട്ട് വന്നത് ? ഞാൻ പറഞ്ഞു ; എനിക്ക് നമസ്കാരത്തിൽ സംശയങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു . ഞാനെന്ത ചെയ്യുന്നതെന്ന്  എനിക്ക് ഓർമ്മ വരുന്നില്ല . നബി[സ ]  പറഞ്ഞു അത് പിശാചാണ്  ഇങ്ങോട്ട് വരൂ . പിന്നെ ഞാൻ നബി[സ ] യോട് ചേർന്നിരുന്നു മുന്നിലായിട്ട് . പിന്നെ നബി[സ ]  കൈകൊണ്ട് എന്റെ നെഞ്ചിൽ ഇടിച്ചു . അൽപം ഉമിനീര്  എന്റെ വായിലെക്കിട്ടു എന്നിട്ട് പറഞ്ഞു " അല്ലാഹുവിന്റെ ശത്രൂ പുറത്തു കടക്കൂ " എന്ന് മൂന്നു തവണ പറഞ്ഞു . എന്നിട്ട് നബി [സ ] നീ പോയി ഇനി നിന്റെ ജോലികൾ ചെയ്യുക എന്ന് പറഞ്ഞു . പിന്നീട് ഒരിക്കലും എനിക്ക് നമസ്ക്കാരത്തിൽ സംശയം ഉണ്ടായിട്ടില്ല "[ ഇബ്ൻ മാജ 3548 ]

 

ഇസ്നാദ്  പരിശോധന :

അബ്ദുറഹ്മാൻ ഇബ്നു ജൗഷാൻ

ഇമാം അഹമദ് : ഇയാൾ പ്രസിദ്ധനല്ല

ഉയനത് ഇബ്നു അബ്ദുറഹ്മാൻ

യഹിയ്യ ഇബ്നു മഈൻ -ഇയാൾ ഒന്നുമല്ല

(ദിക്ർ മൻ ഇഖ്ത്തിലാഫൽ ഉലമ വ നഖദൽ ഹദീസ് ഫീഹ് -ഇബ്നു ശാഹീൻ )

മുഹമ്മദ്‌ ഇബ്നു അബ്ദുല്ല അൽ അൻസാരി

ഇമാം അബൂദവൂദ് : വളരെയധികം പിഴവിലേക്ക് മാറിപ്പോയി

ഇമാം ഇബ്നു  ഖത്താൻ : ഇയാളുടെ ഹദീസുകൾ ഒന്നുമല്ല

ഇമാം മുആദ് അൽ അംബരി :ഇയാളുടെ ഹദീസുകൾ വെറുക്കപെട്ടിരുന്നു.

ഇമാം ഉഖൈലി : ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ധാരാളം ഹദീസുകൾ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല.

(സിയർ ദഹബി 9/533)

മുഹമ്മദ്‌ ഇബ്നു  ബശ്ശാർ

ഇമാം ഫലാസ് : കദ്ദാബ്

ഇമാം ഇബ്നു മഈൻ : ദുർബലൻ

ഇമാം കവാരീരി : തൃപ്തിപ്പെടുന്നില്ല

(തഹ്ദീബ് 9/62, ദൈൽ ദിവാൻ അൽ ദുആഫാ വൽ മത്രൂകീൻ )

ثنا عبد الله بن نمير عن عثمان بن حكيم قال أخبرني عبد الرحمن بن عبد العزيز عن يعلى بن مرة قال لقد رأيت من رسول الله صلى الله عليه وسلم ثلاثا ما رآها أحد قبلي ولا يراها أحد بعدي لقد خرجت معه في سفر حتى إذا كنا ببعض الطريق مررنا بامرأة جالسة معها صبي لها فقالت يا رسول الله هذا صبي أصابه بلاء وأصابنا منه بلاء يؤخذ في اليوم ما أدري كم مرة قال ناولنيه فرفعته إليه فجعلته بينه وبين واسطة الرحل ثم فغرفاه فنفث فيه ثلاثا وقال بسم الله أنا عبد الله اخسأ عدو الله ثم ناولها إياه فقال القينا في الرجعة في هذا المكان فأخبرينا ما فعل قال فذهبنا ورجعنا فوجدناها في ذلك المكان معها شياه ثلاث فقال ما فعل صبيك فقالت والذي بعثك بالحق ما حسسنا منه شيئا حتى الساعة فاجترر هذه الغنم قال انزل فخذ منها واحدة ورد البقية

യഅലിബ്ൻ മൂർറാ [ റ ] നിവേദനം : ഒരിക്കൽ ഒരു സ്ത്രീ ഭ്രാന്ത്‌ ബാധിച്ച തന്റെ കുഞ്ഞുമായി നബി യുടെ മുന്നിലെത്തി . തന്റെ കുഞ്ഞിനു സുഖമില്ല എന്നും ഒരു ദിവസം എത്ര തവണയാണ് അവന്നു ഈ പ്രയാസമുണ്ടാകുന്നതെന്നും തനിക്ക് പറയാനവുന്നില്ലെന്നും അവർ പരാതി പറഞ്ഞു . ആ കുഞ്ഞിനെ വാങ്ങി അതിന്റെ വായ്‌ തുറന്നു " അല്ലാഹുവിന്റെ ശത്രുവേ പുറത്തു പോകൂ " എന്ന് പറഞ്ഞു . പിന്നീട് ആ രോഗമുണ്ടായിട്ടില്ല . [അഹമ്മദ്  17097]

ഈ ഹദീസിന്റെ നിവേദകനായ അബ്ദുൽ റഹ്‌മാൻ ഇബ്ൻ അബ്ദുൽ അസീസ്  മജ്ഹൂലുൽ ഹാൽ ആണ് . അയാൾ ആരാണെന്ന്  മുഹദ്ധിസുകൾക്ക്  അറിയില്ല .

 عبد الرحمن بن عبد العزيز

 قال ابن مين ؛ مجهول

أبو حاتم الرازي-    شيخ مضطرب الحديث

أبو أحمد بن عدي الجرجاني    ليس هو بذلك المعروف

 

ഇമാം ഇബ്ൻ മുഈൻ [റ ]പറഞ്ഞു : ഇയാൾ മജ്ഹൂൽ ആണ്

അബു ഹാതിം റാസി : വൈരുധ്യ ഹദീസുകളുടെ ആചാര്യനാണ് .

അദിയ്യ് ഇബ്ൻ ജർജാനി  : ഇദ്ദേഹം അറിയപ്പെടാത്ത ആളാണ്  .

(മീസാൻ :  2/508, ജർഹ് വാ തഅദീൽ  5/ 260 , തഹ്ദീബ് അൽ കമാൽ  17 / 253 )

ഇത്തരത്തിലുള്ള ഹദീസുകളാണ് ജിന്ന് ബാധക്ക് തെളിവായി കൊണ്ട് വരുന്നത് .

 യഥാർത്ഥ മന്ഹജ്  പ്രകാരം ഒരു ഹദീസ് സ്വീകാര്യമാകാൻ അതിൻറെ സനദ് മുത്തസ്സിലാകണം , റാവിയുടെ ഗുണങ്ങൾ സ്ഥിരപ്പെട്ടതാകണം , റാവിയുടെ ഓർമ്മ ശക്തി പൂർണ്ണമാകണം , സനദും  മത്നും ശാദ്ദാകരുത് , സനദും  മത്നും ഇല്ലത്കളിൽ നിന്ന്  മുക്തമാകണം. കേവലം ഒരു ശൈഖ് ഇവയെല്ലാം ശരിയാണ് എന്ന് പറഞ്ഞത് കൊണ്ടായില്ല. തെളിവ് സഹിതം ബോധ്യപ്പെടുത്തണം അല്ലാതെ ഒരാൾ സ്വാഹീഹ്‌ ആക്കി എന്നത് സ്വഹീഹ് ആകാനുള്ള ശർത്തല്ല .

അല്ലാഹു സത്യം മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധി നൽകട്ടെ .